Waarom warmtepompen
niet duurzaam zijn

De warmtepomp is het symbool geworden van duurzaam verwarmen.
Ik ben het daar echter niet mee eens:

  1. transitie naar 100% duurzame energie daalt door warmtepompen
  2. warmtepomp promoot greenwashing in plaats van gedragsverandering
  3. huis verwarmen wordt onbetaalbaar
  4. warmtepompen vergroten maatschappelijke ongelijkheid
  5. intermezzo: energiemarkt

  6. mythes over warmtepompen

1. Transitie 100% groene energie? Momenteel slechts 13% en daalt!

Als maatschappij willen we een transitie naar 100% duurzame energie realiseren.
Momenteel is echter zowel in Belgie als in Nederland nog maar 13% van onze energie afkomstig van duurzame bronnen…
Daarvan is slechts 4% wind-energie en 2 à 3% zon-energie. (bron)
We hebben dus nog een flinke weg te gaan!

Er komen zonnepanelen en windmolens bij, maar tegelijkertijd gaan we ook steeds meer stroom gebruiken.
Er worden warmtepompen geïnstalleerd, elektrische auto’s aangeschaft en gekookt op inductie, dat zijn allemaal apparaten met een zeer hoog verbruik.

Het aandeel hernieuwbare energie zakt,
omdat we meer energie gaan verbruiken dan
dat er aan nieuwe zonnepanelen en windmolens wordt geïnstalleerd!

Dé enige oplossing om een transitie naar 100% duurzame energie te realiseren is…

besparen

zodat de nieuwe groene energiebronnen de huidige grijze stroom kunnen vervangen.

Investeren zonder besparen? Geen transitie groene stroom
Maar ja, aan besparen kan de economie geen geld verdienen. En we leven in een kapitalistisch systeem waarin ECO-nomie belangrijker is dan ECO-logie. Dus wordt ons wijs gemaakt dat als we maar investeren, dan zal het allemaal wel goedkomen…
Zodat mensen nieuwe apparaten kopenen nog meer energie gaan verbruiken, want dat is goed voor de economie.
En veel mensen geloven dus oprecht dat ze goed bezig zijn als ze 40 panelen op het dak leggen, warmtepomp installeren en elektrische auto aanschaffen, want dat is wat ze horen.
Maar zo zullen we die transitie naar groene stroom helaas nooit gaan realiseren.

2. Warmtepomp promoot greenwashing in plaats van gedragsverandering

Er wordt tegenwoordig vaak gevraagd hoe men het huis verwarmt?
En blijkbaar geldt: warmtepomp=goed & gas=fout…

Ik vind dit zo krom, want nooit worden de ESSENTIELE VRAGEN qua verwarming gesteld:

  • Hoeveel m3 wordt er verwarmd?
  • Hoeveel graden is het binnen?
  • Wat is de isolatiewaarde van het dak, muren, ramen?

Eco-impact afkopen
Ruim 400 deelnemers heb ik mogen inspireren op mijn Eco-weekenden en daardoor kan ik wel een inschatting maken van de diverse type groene mensen.
En mensen die warmtepompen installeren zijn meestal het type dat denkt dat alles wel op te lossen valt met investeringen in technologische innovaties.
Zonder zelf ook maar iets aan energiebesparing te doen. Want ze zijn niet bereid hun gedrag/comfort aan te passen. Ze willen enkel hun eco-impact “afkopen”.

Frustrerend vind ik, dat de maatschappij high-tech investeringen “groener” acht dan low-tech gedragsverandering. Want high-tech investeringen hebben een groen label.
Terwijl als je low-tech je gedrag aanpast met energie besparen en zo een kleine eco-impact realiseert, krijg je geen groen label.

Sociale status: groen doen of groen voordoen
Zonnepanelen, warmtepomp, elektrische auto zijn investeringen en wat ook heel belangrijk is, ze zijn zichtbaar voor de buitenwereld. Men ziet hoeveel zonnepanelen je op je dak hebt liggen, of er een warmtepomp aan je huis hangt en in welke auto je rijdt.
Duurzaamheid heeft steeds minder met milieu te maken en steeds meer met sociale status:

“Tadaa, zie mijn zonnepanelen / warmtepomp / elektrische bak,
dan zie je dat ik geld heb én ik heb een groen imago!”

Terwijl het niet zichtbaar is op welke temperatuur je je huis verwarmt, hoeveel stroom je per jaar verbruikt, hoeveel km je op een jaar rijdt, of je vlees/veggie/vegan eet, of je vliegt, hoeveel spullen je in huis hebt, hoeveel data dat je verbruikt, etc.
Dat gedrag is bepalender voor je eco-impact dan dat high-tech, kapitalistische, greenwashing imago.
Mijn vriend noemt het “groen doen” of “groen voordoen”.

Voorbeelden
Een vriendin had een ander huis gekocht en mij gevraagd voor een “energie-inspectie”, leuk!
Dat huis had enkel glas, nauwelijks isolatie, maar de vorige bewoner had wel net voor de verkoop een mini-warmtepompje geïnstalleerd, want zo kreeg hij een beter energielabel.

Laatst sprak ik iemand die in groot vrijstaand huis woont, met een warmtepomp en twee elektrische bakken voor de deur. Hij vond zichzelf heel duurzaam bezig (zucht).
Als ik vraag hoeveel graden het in zijn riante woning is, lacht hij dat het er comfortabel is.

En het gaat nu niet enkel over dat huis van die vriendin of over die “duurzame” man.
Want heel vaak dienen warmtepompen als greenwashing voor een duurzaam imago.
Zonder rekening te houden met de drie bovenstaande essentiele vragen qua verwarming, zodat men het comfort/gedrag niet hoeft aan te passen.

De groenste stroom is nog altijd de stroom die je niet verbruikt!

Energieberekening verwarming

Wat is beter?
goed geïsoleerd rijtjeshuis – 16°C – verwarmd met cv op gas
versus
villa – 21°C – verwarmd met warmtepomp
(energie grotendeels afkomstig van gas/olie/kolen)

Eigenlijk zou je moeten berekenen hoeveel energie je gebruikt om je huis te verwarmen.
Je kan de verschillende energie-waarden van gas, elektriciteit, hout, mazout, omzetten in calorische waarden en zo die verschillende energie-dragers met elkaar vergelijken.
En vervolgens berekenen hoeveel van die energie afkomstig is van fossiele brandstoffen
(en elektriciteit is dus niet 100% groen zoals je hierboven kunt lezen).
Alleen zo kun je eerlijk beeld krijgen wat jouw impact is om je huis te verwarmen.
In plaats van enkel de kortzichtige greenwashing-vraag te stellen “Hoe verwarm je je huis?”

Uit je comfort-zone, start de challenge en ervaar de kick!
Ik snap nooit waarom er zo een drempel is om gedrag aan te passen?
Ik vind dergelijke uitdagingen of challenges zalig.
En ik heb echt nood om constant een nieuw project te hebben, anders word ik zo rusteloos.
Zonder jezelf uit te dagen, wordt het leven toch een mega saaie sleur?
Mensen kijken dan al maanden vantevoren reikhalzend uit naar hun jaarlijkse vakantie, het enige moment dat ze even “buiten hun comfort-zone” kunnen treden.

Goed nieuws, je kan ook buiten je vakantie uit die comfort-zone treden: energie besparen!
En je hoeft niet gelijk zo fanatiek te worden als ons gezin, maar stap-voor-stap.

Daag jezelf uit, kom uit die comfort-zone en
ontdek dat energie besparen een ontzettende kick geeft!

Voor degenen die mijn enthousiasme niet willen begrijpen, je kan er ook geld mee besparen, dat argument werkt (helaas) altijd. Lees dan vooral de volgende paragraaf 😉

3. Huis verwarmen wordt onbetaalbaar

De energiemarkt staat de laatste jaren op zijn kop.
En zoals ik jaren geleden al voorspelde, gaan we toe naar een systeem met variabele energieprijzen.
En dan bedoel ik niet dat je geen vast contract meer kunt nemen en enkel nog de keuze hebt uit een variabel contract, maar dat de energieprijzen gaan varieren per moment:

Als er veel aanbod is: lage energieprijs,
als er veel vraag is: hoge energieprijs.

Zowel op dag-basis als op jaar-basis is dat niet handig.
Omdat op een dag de grootste stroomvraag bij huishoudens ’s ochtends en ’s avonds ligt:

Deze grafiek duidt het iets leuker aan:

En op jaarbasis wordt juist in de winter de meeste stroom gebruikt:

Wanneer wil je je juis verwarmen? Juist, in de winter en als het triest, donker weer is.
Precies het moment dat er dus weinig aanbod is en daardoor een hoge energieprijs.
En we hebben het hier niet over een led-lamp van 2 Watt, maar over een verwarmingssysteem dat gemiddeld 8.000 Watt aan energie vreet! (bron cijfers)
En 8.000 Watt x hoge energieprijs = onbetaalbaar!

Een huishouden verbruikt gemiddeld 3.500 kWh/jaar.
Een warmtepomp verbruikt gemiddeld 4.400 kWh/jaar.
Dus een warmtepomp is meer dan een verdubbeling van je elektra-verbruik!

4. Warmtepompen vergroten maatschappelijke ongelijkheid

En misschien ligt de warmtepomp-eigenaar daar niet wakker van, want een warmtepomp is een flinke investering, waardoor het vaak enkel toegankelijk is voor de rijkere klasse.
Maar door die energieslurpende warmtepompen stijgen de energieprijzen in de winter voor iedereen, ook voor de niet warmtepomp-bezitters. Zij moeten dan ook een hogere energieprijs gaan betalen, maar voor sommigen zal dat niet makkelijk zijn.
Dus warmtepompen vergroten de maatschappeilijke ongelijkheid!

Intermezzo: Energie-markt

Graag wil ik een toelichting geven over de energie-markt. Want zodra ik schrijf over energie en de tarieven, krijg ik vaak woeste reacties dat de facturen zo hoog zijn en ook dat belachelijk is dat zonnepanelen-bezitters nu moeten gaan betalen, etc.
Ik snap dat het niet leuk is als je energiefactuur stijgt, maar als je naar het grotere plaatje kijkt hoe de energiemarkt in elkaar steekt, is het niet meer dan logisch.

Onvoorspelbaarheid
Veel mensen zijn boos over de hogere energieprijzen. Maar de energiemarkt wordt steeds onstabieler en dan heb ik het nu niet over Rusland-Oekranie.
We willen duurzame energiebronnen, wat natuurlijk top is.
Nadeel is dat je daarvan de energieproductie minder makkelijk kan voorspellen.
Bij een kolen- of kern-centrale weet je op voorhand wat de productie is. En als er veel vraag is naar stroom, kun je extra produceren, door meer kolen te stoken.
Bij zonnepanelen en windmolens kun je de productie niet voorspellen en ook niet extra produceren als er meer vraag is, want je bent afhankelijk van de weersomstandigheden.

De energieleveranciers en netbeheerders moeten al deze fluctuaties maar opvangen, wat achter de schermen betekent constante in- en verkoop van stroom.
Want net zoals er op de financiele markt wordt gehandeld, wordt er ook op de energiemarkt gehandeld, niet met aandelen maar met stroom.
Maar aan onzekerheden qua energiebevoorrading, dus stroom-handel, zijn kosten verbonden.

Taxi-metafoor
Als je zonnepanelen hebt, moet je tegenwoordig betalen als je jouw groene stroom op het net plaatst. En zonnepanelen-eigenaren zijn daar kwaad over.
Maar stel je voor, ik neem in de zomer een taxi van de Ardennen naar Breda en in de winter neem ik een taxi terug van Breda naar de Ardennen. Ik betaal echter niets. Dat vindt niemand logisch?
Dat is wel precies hetzelfde als dat we met de stroom van onze zonnepanelen doen, in de zomer hebben we een overschot en die leveren we aan het net. En in de winter hebben we een tekort en dan vragen we de netbeheerders om ons van stroom te voorzien.
Maar we willen wel dat zij dat transport en transformatie allemaal gratis doen. Dat kun je toch niet verwachten?

Meer stroomvraag, dikkere kabels
Als maatschappij gaan we steeds meer stroom verbruiken, niet alleen hebben we meer apparaten in huis, maar die apparaten verbruiken ook meer. Een lamp verbruikt 2 Watt, een warmtepomp 8.000 Watt.
Om aan die energievraag te kunnen voldoen, moeten er dikkere kabels worden aangelegd, zo zijn er minder interne energieverliezen.
Maar wie betaalt die aanleg van die dikke kabels?
Dat doen de netbeheerders en die kosten worden doorgerekend aan de consument.
Dus het is logisch dat de transportkosten op je energiefactuur stijgen.

Piekvermogen- of capaciteits-tarief
Er gaat een piekvermogen-tarief komen, het wordt ook wel capaciteits-tarief genoemd.
Wat houdt dat in?
Je hebt apparaten die constant stroom verbruiken, denk aan koelkast, diepvries, radiowekker. En er is apparatuur die je af en toe aanzet, maar dan veel stroom verbruikt, zoals wasmachine, inductie-kookplaat, warmtepomp, laden elektrische auto, airco, etc.
Het piekvermogen is het aantal Watt dat je op een moment maximaal verbruikt, dus alle apparaten die je tegelijkertijd aan hebt staan.

Voor een netbeheerder is het natuurlijk fijner als je constant dezelfde hoeveel stroom afneemt in plaats van dat als je om 18 uur thuiskomt, je je elektrische auto gaat laden, je verwarming (warmtepomp) een graadje hoger zet en op inductie gaat koken. Dat is een mega piekvermogen. En niet alleen bij jou, maar bij de meeste huishoudens geldt dit scenario. En die netbeheerders moeten maar aan die enorme vraag voldoen.

Je kan het vergelijken met de spits op de wegen.
En in plaats van extra snelwegen aan te leggen voor die twee uur dat de wegen en treinen propvol zitten, is het verstandiger om pendelaars te stimuleren om flexibeler te gaan werken qua uren. Zoals je in Nederland ook korting krijgt op de trein als je buiten de spitsuren reist.
Om die spits op het energienetwerk te vermijden, wordt er dus een piekvermogen of capaciteits-tarief ingevoerd om zo die pieken (spits) te vermijden.

Je kan dat piekvermogen of capaciteits-tarief vermijden door niet alle “zware” apparaten tegelijkertijd aan te zetten.
Dus niet op één moment én je auto elektrisch laden én elektrisch koken én warmtepomp graadje hoger zetten én wasmachine aanzetten én douche nemen (boiler), etc.

Je warmtepomp werkt niet op de groene stroom van jouw zonnepanelen
Veel mensen denken dat als ze voldoende zonnepanelen hebben, ze hun eigen groene stroom voor het hele jaar produceren.
Maar zonnepanelen produceren hun meeste stroom in de zomer. Dat wordt geleverd aan het net, maar netbeheerders kunnen stroom niet opslaan. Het is dus niet dat jouw overschot van de zomer in een kastje wordt bewaard en in de winter er weer voor jou uit wordt gehaald.
Het overschot aan stroom van de zomer wordt verhandeld op de energiemarkt. Omdat er in de zomer veel stroom wordt geproduceerd, wordt dat verkocht aan een lage prijs, bijvoorbeeld 5 cent/kWh. Soms is er zelfs zoveel productie dat er een negatieve prijs geldt, dan wordt er op de energiemarkt dus betaald aan afnemers. Als dat in de krant staat, zijn mensen boos, maar netbeheerders moeten die stroom dan gewoon kwijt, anders raakt het net overvol.
In de winter is er een tekort, dus wordt er grijze stroom ingekocht aan een hogere prijs, bijvoorbeeld 50 cent/kWh.
En die grijze stroom wordt dan “vergroend” met de groene-stroom-certificaten die ze ontvangen hebben bij de verkoop van de overtollige groene stroom in de zomer, maar vooral door de dubieuze handel in groene-stroom-certificaten.

Als jij 5.000 kWh/jaar verbruikt en voldoende zonnepanelen hebt liggen, zal je netto net zo veel leveren als dat je afneemt.
Maar je warmtepomp werkt ’s winters dus niet op de groene stroom van je zonnepanelen.

Windmolens noodzakelijk voor groene stroom in de winter
Om ook in de winter groene stroom te hebben, zullen er meer windmolens moeten komen, zij leveren het hele jaar rond.
Maar er is veel protest tegen “lelijke” windmolens, ze verpesten het uizicht, slecht voor de vogels, etc.
Hoe wil men dan dat de energie van al hun apparaten opgewekt wordt?
Veel mensen willen wél een warmtepomp en elektrische auto en koken op inductie, zo gebruiken zij geen fossiele brandstoffen meer en hebben zij een groen imago.
Maar ze willen vervolgens niet dat er groene energie geproduceerd wordt?
Dit is toch hypocriet inconsequent???
Ik vind dat iedereen die tegen windmolens is, ook geen warmtepomp, elektrische auto of inductiekookplaat mag hebben.

Off-grid-systeem geeft beeld van toekomstige energiemarkt
We zijn off-grid en eigenlijk is dat een mini-systeem van hoe de energiemarkt er uit zal gaan zien: in de zomer heb je een overschot en in de winter een tekort.
Als je op het net bent aangesloten, merk je dat nu nog niet, maar zal je op termijn ook een soortgelijk scenario krijgen, niet zozeer met tekort en overschot, maar wel met hoge en lage energieprijzen.
Ik had destijds nooit verwacht dat door off-grid te gaan, ik als het ware een toekomstscenario van de energiemarkt in het klein in huis had.

5. Mythes over warmtepompen

Alles elektrisch goed voor milieu?
Steeds vaker hoor ik: “Alles elektrisch, want dat is goed voor het milieu.”
Top, dat een huis niet meer wordt verwarmd met gas en een auto niet meer op benzine rijdt.
Maar hoe wordt die elektriciteit opgewekt…?
Grotendeels met grijze energie, afkomstig van gas/olie/kolen.
Dus ik vind het eerlijk gezegd pure greenwashing van je geweten.
Goed voor het milieu is… zo min mogelijk energie gebruiken!

400% rendement?
Een warmtepomp zou een rendement hebben van 400%, maar dat klopt niet!
Want het rendement van het elektriciteitsnet is slechts 40%. (bron)
Dus als je 1 kWh verbruikt, dient er 2,5 kWh opgewekt te worden.
Als een warmtepomp zogenaamd 400% rendement heeft, is dat in realiteit slechts 160%.

Ja, ook als je zonnepanelen hebt, want zoals je in “intermezzo: energiemarkt” al kon lezen, wordt jouw groene stroom in de zomer verkocht en wordt er in de winter grijze stroom (met groene-stroom-certificaten) terug gekocht.
Dus ook al heb je zonnepanelen, de stroom van je warmtepomp komt van het elektriteitsnet en dat heeft slechts een rendement van 40%.

Ik leg extra zonnepanelen om warmtepomp te compenseren
Een gemiddelde warmtepomp kost 4.400 kWh/jaar
Om die energie zelf op te wekken: 4.400 / 0.85 = 5.176 Wp
Zonnepaneel levert tegenwoordig 400 Wp
Dus 5.176 Wp / 400 Wp/paneel = 13 extra zonnepanelen
Rendement elektriciteitsnet 40%: 13 panelen x 2,5 = 33 extra panelen

Gaan warmtepomp-eigenaren 33 extra zonnepanelen leggen als compensatie?
Dus dat is naast het aantal zonnepanelen voor je normale elektra-verbruik.
Meestal niet, dus dat betekent dat het aandeel groene energie daardoor daalt.

(bron cijfers voor deze berekening)

Een warmtepomp kan ik ook gebruiken als airco in de zomer
Er is al een tekort aan groene energie, dus als je dan nog veel meer stroom gaat gebruiken, zal het aandeel groene energie nooit gaan toenemen.

Je kan ook je gordijnen of (rol)luiken dichtdoen zodat het binnen minder warm wordt of je voeten in een teiltje koud water doen.
En het beste is gewoon onder een boom gaan zitten, natuurlijke airco!
De natuur is zo inventief he 😉
Maar ja, aan “onder een boom zitten” kan de economie geen geld verdienen, aan verkoop van warmtepompen en extra elektra-verbruik wel.
Het ergste vind ik dat high-tech warmtepomp-bezitters doen alsof zij groener bezig zijn dan low-tech “onder een boom zitten”, want warmtepompen hebben een duurzaam energie-label en “onder een boom zitten” niet.

Wij

Hoe pakken wij het aan?

  1. Enkel de huiskamer wordt verwarmd, daar is het slechts 16°C,
    in de overige ruimtes van ons huis is het dus kouder.
  2. We hebben ons huis extra geïsoleerd, zowel ons dak,
    vloer en ramen.
  3. We verwarmen ons huis fossielvrij.

Omdenken
Mijn werkkamer/bureau/schrijfpaleis (maar ik noem het altijd “mijn hok”) was op het noorden. Het was er ijskoud! Om een hele dag stil te zitten in 9°C, dat trok ik niet. Dus dat moest veranderen.
Automatisch denk je dan aan extra verwarming, maar ho stop!
Ik vind het altijd uitdagend om te denken hoe je dingen “anders” kan oplossen, zonder gelijk een toevlucht te zoeken naar de standaard mogelijkheden 😉

  1. Mijn hok op het noorden was te koud, maar in de huiskamer is het wél warm.
    Ik zou dus, als het te koud is, in de huiskamer kunnen gaan werken:

    • + Kost geen extra energie.
    • Ik kan me daar moeilijker kan focussen, in mijn hok ben ik GreenEvelien, terwijl
         in de rest van het huis ben ik mama. Ik heb die afbakening nodig, vooral omdat
         mijn werk en privé zo verbonden zijn met elkaar, heb ik echt een aparte fysieke
         ruimte nodig om die verschillende identiteiten te kunnen scheiden.
  2. Op een slaapkamer op het zuiden loopt de kachel, het is daar door én de zuidligging én die kachel de warmste slaapkamer. Eigenlijk zonde dat die aangename kamer enkel wordt gebruikt om in te slapen, terwijl ik zit te kleumen in een kille kamer.

We kozen voor de tweede optie: de bestemming van die kamers omgedraaid.
Nu werk ik in mijn hok van 13 graden, wat ik wel goed kan volhouden.
En als het toch te koud wordt, ga ik alsnog beneden werken, maar dat hoeft nu veel minder vaak dan voorheen, waardoor ik meer gefocust kan werken.

Zo simpel en zo efficient, dat vind ik dus echt geweldig.
In dit tijdperk moet altijd alles gelijk opgelost worden met technisch vernuft, innovaties en investeringen in plaats van gewoon even logisch na te denken.

Maatschappij

Natuurlijk dienen we als maatschappij een fossielvrije toekomst te realiseren.
Maar de oplossing daarvoor ligt niet puur in warmtepompen (of elektrische auto’s)!
Want als we ons gedrag niet aanpassen, zullen die warmtepompen de transitie naar groene energie alleen maar vertragen.
Hoe kunnen we er dan wel warmpjes bijzitten:

Zo kunnen we zonder greenwashing, maar met warmte,
bijdragen aan een transitie naar duurzame energie!

Tot slot

Graag wil ik nog toevoegen, deze blog is geen persoonlijke aanval op warmtepomp-eigenaren.
Maar ik merk dat als ik het over deze kwestie heb met familie en vrienden, dat veel warmtepomp-bezitters dit grotere verhaal niet kennen.
Dus ik wil, net zoals met al mijn blogs, graag bewustwording creëeren.

Ik ben ook niet tegen technologie, vind technologie mega-interessant, heb ook zelf ons offgrid-systeem uitgevogeld en geïnstalleerd.
Maar het mes dient aan twee kanten te snijden: technologie én gedragsverandering.
De balans slaat echter erg veel door naar high-tech innovaties en er is te weinig aandacht voor gedragsverandering.

Mijn bronnen zijn enkel toegankelijk voor donateurs.
Ik schrijf mijn blogs op vrijwillige basis, ik ontvang geen subsidies en wil me niet verlagen tot “influencer”.
De donaties dekken de kosten van webhosting en nieuwsbriefhosting.

Lees over energie:
Energie voor morgen
We zijn Off-Grid
Off-Grid: eenvoud of comfort
De 15 beste blogs over energie-besparing
Hoge energieprijzen? Kies voor energievrijheid

Lees ook over isoleren:
Dak-isolatie: voorbereiding
Dak-isolatie realisatie
Onze nieuwe ramen

Lees ook over verwarming:
House-warming (met alle verwarmingsopties)
Onze nieuwe kachel
Aan kouder wonen kun je wennen
Warme voeten


Vind je deze blog inspirerend?
Steun onze vereniging, word donateur en geniet van de voordelen!


Mijn nieuwe blogs over onze eco-lifestyle in je mailbox?
Schrijf je dan in op de Nieuwsbrief.


Of neem een kijkje in mijn Webwinkel of Boekenwinkel waarmee je onze vereniging ondersteunt zonder dat het jou extra geld kost.


54 thoughts on “Waarom warmtepompen
niet duurzaam zijn

  1. Lous Fricke (v)

    Een heel goed stuk Evelien!!
    Dit denk ik zo vaak.
    Mooi hoe je het allemaal duidelijk uitlegt.
    Maar hoe brengen we die gedragsverandering tot stand? Ik probeer vaak kleine hinten te geven in mijn omgeving, maar of het iets uitmaakt?

    Groet van Lous Fricke

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Lous: Merci voor je compliment!
      Ik vond heerlijk om structuur in al die argumenten, maar ook in de mythes aan te brengen.

      We kunnen anderen niet dwingen om te veranderen, de enige die je kan veranderen ben jezelf.
      Dus ik probeer gewoon zelf zo bewust mogelijk te handelen.
      En daarmee hoop ik eventueel ook anderen te inspireren, maar dat is niet mijn doel, want anders wordt het dogmatisch.
      Mijn doel is groen & gelukkig te zijn 😉

  2. Jelle

    Kom kom. De warmtepomp is zo slecht nog niet, mits correct toegepast en effectief ingeregeld. Hier draait de warmtepomp om te verwarmen of te koelen van zonsopgang tot zonsondergang, 80% van het jaar op zelf opgewekte energie van onze zonnepanelen. Ons full electric huis (375 m³) verbruikt overigens ongeveer 1650kWh per jaar van het elektriciteitsnet. Natuurlijk is er ook nog wat eigen verbruik van de 6 zonnepanelen, laat dat eens 400kWh per jaar zijn. En ja, ook hier is het 20-21⁰C, we leven niet meer in de middeleeuwen. Ik verbruik graag m’n zelf opgewekte elektriciteit. Want ondanks dat we als maatschappij zoals je zelf al zegt te weinig opwekken worden we ook niet echt gestimuleerd om dat nog te gaan doen, je moet immers betalen om terug te leveren.
    Je huis elektrisch verwarmen met een rendement van 160% is altijd nog beter dan het rendement van een gasketel (max 90%). Zelf stook je hout? Ik hoop dat je ver buiten de bebouwde kom woont, want wat je daarmee uitstoot is natuurlijk slechter dan slecht. Kankerverwekkende stofjes tot en met. Als iedereen dat zou gaan doen stond er binnen de korste keren geen boom meer in de grond en lagen de longafdelingen van de ziekenhuizen bomvol. Ga je schamen zeg!

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      Je schrijft dat je 1.650 kWh/jaar van het net verbruikt en je 6 panelen misschien 400 kWh/jaar opleveren.
      Maar 6 panelen x 400 Wp x 0,85 = 2.040 kWh, dat is ietsjes meer dan dan 400 kWh 😉
      Jouw verbruik per jaar is geen 1.650+400=2.050 kWh, maar 1.650+2.040=3.700 kWh, bijna het dubbele van wat jij schetst.
      Dus jouw cijfers kloppen voor geen meter!

      En full-electric, dus én elektrisch koken én warmtepomp (4.400 kWh/jaar) én nog je gangbare elektrische apparaten en dat allemaal voor 2.050 kWh/jaar?
      Ik denk dat jouw berekening weer totaal niet klopt.
      Maar in bovenstaand voorbeeld was al duidelijk dat je geen rekenwonder bent.

      Ja, als ik zeg dat ik een houtkachel heb, ben ik “slecht”, zonder dat er wordt gekeken naar welk type houtkachel.
      Er zijn zo veel verschillende type kachels en dus uiteenlopende waarden qua efficientie.
      We hebben de meest efficiente kachel laten bouwen die er bestaat. De prijs was vergelijkbaar met een warmtepomp, we hebben extra fundering moeten aanleggen om de tonnen van gewicht te kunnen dragen, dus onze kachel heeft een veel betere efficientie dan het gangbare stalen kacheltje van de bouwmarkt, die alle houtkachels een slechte naam geeft.
      Over al die diverse kachels en hun efficientie heb ik uiteraard een blog geschreven “House-warming“.
      Daarin staat ook dat die stalen kacheltjes gewoon verboden moeten worden, omdat zij zo slechte naam aan alle kachels geven.
      Misschien je eerst eens verdiepen in de feiten voordat je dergelijke uitspraken doet.

      En waarom is in een zeer efficiente kachel je eigen hout stoken “fout”, maar olie/gas/kolen verbranden voor jouw elektra is blijkbaar “niet fout”?!
      Omdat je het dan niet zelf doet? Dus je er niet bewust van bent dat jij ook veel uitstoot. Maar dat heb je niet door, want dat doet het energiebedrijf voor jou en komt dus niet uit jouw schoorsteen, waardoor jij jouw verantwoordelijkheid niet voelt.

      Waarom willen mensen toch altijd de stroom van hun zonnepanelen liever zelf opmaken, dan aan het net leveren?
      Ze gaan dan in de zomer hun airco aanzetten en zwembaden verwarmen, om maar niet aan het net te hoeven leveren.
      Zo krijgen we als maatschappij toch nooit een groter aandeel groene stroom?
      Maar in de winter willen ze dan wél stroom van het net voor hun slurpende warmtepomp!
      Ze gunnen de maatschappij niet hun overschot aan groene stroom van de zomer, maar ze willen in de winter wel grijze stroom van het net om hun warmtepomp te draaien, zodat zij een groen imago hebben.
      Wie moet er zich nu schamen?

  3. Erik Huisman

    Er staan veel goede dingen in jouw verhaal. Natuurlijk is het heel belangrijk om je huis zo goed mogelijk te isoleren en die thermostaat een stukje lager is ook prima, na een paar weken ben je daar prima aan gewend. Extra (thermo) kleding aantrekken helpt daar ook goed bij.

    Maar ik kom ook een aantal opmerkingen tegen waar ik moeite mee heb. Je hebt het over een warmtepomp van 8 kW. Ik heb een warmtepomp van 9 kW maar die draait bijna altijd op een veel lager vermogen, vaak hooguit op 6 kW. Alleen bij strenge vorst met harde wind zal ik die 9 kW nodig hebben. Dit lijkt veel maar het is het afgegeven vermogen, niet het opgenomen vermogen. Ik heb een bodemwarmtepomp die zuiniger draait dan een luchtwarmtepomp. Vooral bij lage temperaturen is hij veel zuiniger. Voor de verwarming van ons huis heb ik een c.o.p. van 5,5 i.p.v. de 4 die jij noemt (400%). En jij geeft zelf in je berekening aan dat met een rendement van een elektriciteitscentrale van 40% je met die 400% op 160% uitkomt. Dat is dan toch nog veel beter dan de cv ketel die een rendement heeft van minder dan 100%? Dat is volgens mij dan geen greenwashing.
    En met mijn vrijstaande woning uit 1997 met een Rc van 2,5 en alleen verwarming van woonkamer en badkamer gebruik ik met mijn bodemwarmtepomp slechts 2700 kWh voor de warmtepomp. Daar wordt dan ook het tapwater mee verwarmd. Ik heb 54 zonnepanelen liggen maar met 17 zonnepanelen zou ik jaarlijks genoeg opwekken om de warmtepomp plus het normale energieverbruik mee af te dekken.

    Ja en dan over jouw houtkachel. Als iedereen op hout zou gaan stoken dan zou er ten eerste veel te weinig hout zijn en ten tweede zouden heel veel mensen met astma veel meer klachten krijgen.

    Zo zitten er altijd 2 kanten aan een verhaal.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Erik Huisman: Fijn om te horen dat je ook vindt dat er meer moet worden ingezet op isoleren en eerst de temperatuur tikkeltje lager.

      Ik ben maanden bezig geweest met deze blog en dan vooral om alle cijfers en bronnen goed te onderbouwen.
      De bron dat een warmtepomp 8.000 Watt (of 8 kW) verbruikt, inclusief berekening hoe een gerenommeerde organisatie aan dit cijfer komt, kan je bekijken in mijn bronnenlijst.

      In de reactie hierboven op Jelle heb ik ook al gereageerd dat ik er zo van baal dat alle houtkachels over één kam worden gescheerd.
      Of je nu een prul stalen houtkacheltje van paar honderd euro van een bouwmarkt hebt, of dat je de meest efficiente kachel hebt laten bouwen, zoals wij uiteraard hebben gedaan.

      En als meer mensen opteren voor een zeer efficiente houtkachel, kunnen er toch bossen worden aangeplant om in dat hout te voorzien.
      Er zullen minder protesten tegen bos-aanplant zijn dan tegen windmolenparken, hahaha.
      En 80% van de landbouwgrond wordt gebruikt voor de vleesproductie, als we als maatschappij nu eens wat minder vlees gaan eten, komt er agrarische grond beschikbaar voor “hout-teelt”.
      Minder vlees = minder methaan-uitstoot (wat nog schadelijker is dan CO2)
      Meer bomen = minder erosie, wat we goed kunnen gebruiken met al die recente overstromingen
      Meer bomen = minder heet in de zomer en dan kunnen we onder die bomen gaan zitten voor verkoeling ipv airco aan te zetten 😉

      En astma is vooral ontstaan ten tijde van de centrale verwarming, omdat dat convectiewarmte geeft ipv stralingswarmte zoals bij een kachel.
      Want bij convectiewarmte gaat lucht stromen en dan krijg je dus last ronddwarrellende stofdeeltjes.
      Over convectie- versus stralingswarmte met bijbehorende voor- en nadelen kun je hier meer lezen op mijn site.

      Ik vind altijd typische drogreden “dat als iedereen op hout zou gaan stoken, dan…”.
      Maar nooit zal iedereen op hout gaan stoken, net zoals nooit iedereen een warmtepomp gaat nemen.
      Zoveel mensen, zoveel wensen en dat is vrijheid!

  4. Inge

    Ook ik heb door een behoorlijke gedragsverandering mijn energieverbruik enorm kunnen verminderen en het daardoor enigszins betaalbaar kunnen houden. Mijn vraagtekens bij zonnepanelen, warmtepompen, etc. heb je goed uitgelegd. Maar tot mijn grote verbazing promoot je de windmolens. Je verdiept je overal erg goed in, en daarom is verbaast mij dit. Het materiaal dat gebruikt wordt om windmolens, eigenlijk windturbines, te fabriceren is verre van milieuvriendelijk. En na een aantal jaren is de kans groot dat deeltje van het materiaal van de wieken loslaten. Dit milieu-onvriendelijke materiaal verspreidt zich kilometers rondom. Naast dit aspect, een aangetast landschap en vogels die zich te pletter vliegen, is er de enorme herrie: gedreun, gebonk, laagfrequent geluid, hoge tonen, allerlei bijgeluiden en weerkaatsing van het geluid tussen woningen en schuren wat de leefbaarheid en gezondheid van omwonenden enorm aantast in geval van een windmolenpark.
    Ik woon in zo’n windmolenpark met één van de ‘stilste’ windturbines. En hebben we als bewoners voordeel van deze ‘groene’ stroom? Totaal niet. Wel een flinke waardedaling van de woning. De enigen die er een flink, financieel, voordeel van hebben zijn de boeren die een windturbine op hun land hebben staan en de initiatiefnemers die dit park met een megasubsidie van de overheid hebben kunnen realiseren. Over maatschappelijke ongelijkheid gesproken. En nee, ik heb geen warmtepomp, elektrische auto of inductiekookplaat.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Inge: Top dat jij ook een laag energieverbruik hebt kunnen realiseren!

      Ik ben niet voor windmolens.
      En ik ben me zeker van bewust dat het voor de omwonenden geen pretje is.

      Mijn intentie van deze kwestie was, dat tegenwoordig veel mensen een warmtepomp en elektrische auto aanschaffen, zo denken ze goed bezig te zijn voor het milieu.
      Ze veronderstellen dan dat deze voorzien worden van groene stroom, wat dus helaas niet het geval is, want slechts 13% van de energie is groen.

      Dus ze willen wél een zogenaamde “groene” warmtepomp en elektrische auto, maar als er dan windmolenparken worden gepland om ook daadwerkelijk meer groene energie te voorzien, dan zijn ze tegen. En dat vind ik inconsequent!

      We kunnen als maatschappij ook beslissen om geen extra windmolenparken te bouwen, maar dat heeft als consequentie dat we dan ook allemaal veel minder energie moeten gaan gebruiken. En niet alleen in ons eigen huishouden, maar ook in de industrie, transport, overheidsvoorzieingen, etc.
      Probleem is dat de meerderheid van de bevolking niet bereid is om minder energie te gaan verbruiken.
      Maar dat is de enige mogelijkheid waarbij we ook de morele rechtvaardiging hebben om geen windmolenparken te plaatsen.

  5. Matthias

    Beste Evelien,

    Er is niks mis met een kritische noot richting de elektrificatie van verwarming etc. Zeker omdat er nog veel wordt gerommeld bij warmtepompinstallaties waardoor mensen inderdaad een onnodig hoge energierekening hebben, en het net hoger belasten dan nodig. Mensen willen vaak “van het gas af” zonder te begrijpen wat dit betekent, en wat ze ermee oplossen.
    Je geeft aan geen aanval te willen doen op eigenaren van warmtepompen. En hoewel ik het ook niet persoonlijk opvat, vind ik het wel erg jammer dat de aandacht voor warmtepompen in de media overwegend negatief is, en dat is in mijn optiek onterecht. Ik pretendeer niet groen te zijn, maar ben een liefhebber van techniek, en zo ook van de warmtepomp waarvan ik er een heb.

    Ik ga in op een aantal van jouw argumenten:
    1. “400% efficientie is in werkelijkheid maar 160% efficiëntie”
    Hierbij ga je in de berekening uit van 100% grijze stroom. Terwijl dit in de praktijk een mix is van groene/grijze stroom.
    Daarnaast lees ik nergens terug dat stoken op gas ook niet 100% efficiënt is, maar eerder 80% (tot 90% met vloerverwarming) efficiënt is. Je verliest door de schoorsteen ook altijd nog een hoop warmte, zelfs met een moderne, goed ingeregelde HR-ketel.
    Om het eerlijke voordeel (of nadeel) van een warmtepomp uit te rekenen mag dat wel meegenomen worden. Zo kan gesteld worden dat – in het gunstigste geval – uit een HR-gasketel 9kWh warmte-energie gewonnen kan worden uit 1 m³.
    Bij een warmtepomp met een efficiëntie van 400% (of beter gezegd een COP van 4) wordt 4kWh warmte-energie gewonnen met 1kWh aan input. Om 9kWh aan warmte-energie te verpompen is 2,25kWh elektrische energie nodig. De energiecentrale wekt dit met een rendement van 40% (volgens jouw bron, waarvan de link het trouwens niet doet), dus uitgaande van ruwweg 10kWh uit 1 m³ is dat 4/2,25=1,778. Dus vergeleken met gas zit je niet op 160 maar op 178% aan winst.

    Voor CO2-uitstoot (Well To Wheel) geldt:
    Grijze stroom per kWh = 0,456 kg CO2.
    Aardgas per m³ = 2,079 kg CO2
    De CO2 uitstoot bij 2,25kWh = 0,456*2,25 = 1,026 kg CO2.
    Dat is zo’n 50% reductie in CO2 uitstoot
    Bron: https://www.co2emissiefactoren.nl/wp-content/uploads/2023/04/Jaarlijst-2023-0304.pdf

    Gezien het feit dat we niet alleen grijze stroom gebruiken maar een mix van groen/grijs, wordt het voordeel nog groter.

    Ik zit tot nu toe voor winter 2023-2024 op een sCOP van 5,3 met mijn WP. Dit zal nog iets stijgen naargelang het stookseizoen duurt. In mijn situatie valt dit dus nóg gunstiger uit.

    —–

    2. Op de vraag: “Wat is beter: Een rijtjeshuis 16°C op gas of een vrijstaande villa 20°C met een warmtepomp” heb ik een wedervraag:
    Wat is beter (huistype buiten beschouwing gelaten): Een huis op 16°C op gas, of een huis 20°C op gas of of een huis 20°C met een warmtepomp.
    Houd er hierbij ook rekening dat een huis van 16°C in de winter een vochtiger huis is, dat hout/schilderwerk sneller degradeert, plinten gaan groeien, deuren gaan klemmen, schimmel etc. Wat zou daar de (millieu)-impact van zijn op de lange termijn?

    Daarnaast – paradoxaal, hoe groter de warmtebehoefte van een huis, hoe meer baat bij een warmtepomp.

    —-

    3. “Een warmtepomp gebruikt gemiddeld 4.000kWh per jaar.”
    Heb je hier een bron voor? Mijn warmtepomp gebruikt iets over 2.000kWh per jaar (jaren 70, matig geïsoleerd, vrijstaand huis in het oosten van NL).

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Matthias: Leuk dat je openstaat voor een kritische noot!
      En inderdaad, veel mensen willen enkel “van het gas af” en ze kijken niet verder dan hun eigen factuur, maar hebben geen idee hoe de energiemarkt in elkaar steekt.

      Fijn dat jij ook een techniek-fan bent, ik merk het in je heerlijk gestructureerde reactie, wij technici zijn nerds/toppers in structuur hè!

      ——

      1. Ik ga niet enkel uit van grijze stroom, zoals ik begon in mijn eerste argument, is van de energie 87% grijs en 13% groen.

      Ik ben ook geen voorstander van gas, absoluut niet, ik sloot daarom mijn blog ook af dat we als maatschappij naar een fossielvrije toekomst moeten.
      En om dat te bereiken, dienen we gewoon minder energie te gaan verbruiken.

      Klopt, 1 m3 gas is equivalent aan 9,5 kWh elektriciteit.
      Die elektra dienen we te vermenigvuldig met 2.5 vanwege rendement van het net: 9.5 x 2.5 = 23.75 kWh
      23.75 kWh / 400% rendement warmtepomp = 6 kWh
      Dus 1 m3 gas voor verwarming staat gelijk aan 6 kWh voor warmtepomp.

      Merci voor je link met de CO2-cijfers, interessant!
      1 m3 aardgas = 2.079 kg CO2
      1 kWh elektra = 0.456 kg CO2

      Dus 1 m3 aardgas = 2.079 kg CO2
      6 kWh elektra = 2.736 kg CO2

      Conclusie: Het equivalent aan elektra wat nodig is om 1 m3 gas te vervangen, produceert MEER (!) CO2 dan aardgas!

      ——

      2. Zeer frustrerend vind ik het dat als je meer verbruikt, een warmtepomp rendabeler wordt, want dan heb je hem eerder terugverdiend.
      Dat moedigt dus mensen aan om vooral te blijven verbruiken ipv besparen.
      En zo draagt een warmtepomp dus niet bij aan een beter milieu, integendeel!

      Jaren geleden (2011) schreef ik daarover ook de blog “Zonnige panelen?“.
      Wij verbruikten zo weinig dat er geen geschikte zonnepanelen-installatie voor ons beschikbaar was, want de installaties waren gebaseerd op een gemiddeld verbruik.
      Ik heb toen heel veel installateurs om een offerte gevraagd, maar steeds kreeg ik weer te horen, dat ik gewoon maar meer moest gaan verbruiken.
      Dus die zonnepanelen-installateurs, die zogenaamd “groen” bezig zijn, raadden mij aan om meer te verbruiken?
      Ze waren helemaal niet groen, ze willden gewoon hun product verkopen.

      ——

      3. De bron dat een warmtepomp 4.400 Kwh/jaar, inclusief berekening hoe een gerenommeerde organisatie aan dit cijfer komt, kan je bekijken in mijn bronnenlijst.

      ——

      Mijn bronnen zijn enkel toegankelijk voor donateurs.
      Ik schrijf mijn blogs op vrijwillige basis, ik ontvang geen subsidies en wil me niet verlagen tot “influencer”.
      De donaties dekken de kosten van webhosting en nieuwsbriefhosting.

      1. Matthias

        Hoi Evelien, je maakt een denkfout 😉

        Het stroomverbruik hoef je niet nogmaals met een factor 2,5 te vermenigvuldigen. In de uitstoot is al gerekend met de efficiënties van centrales waar grijze stroom mee wordt gemaakt (gas, kolen enz.)

        Nogmaals: Met een gasgestookte ketel maak max. 9kWh aan warmteeenergie. (ik reken hier in het voordeel van de gasketel, want dit is vaker 8 dan 9kWh)
        Met COP 4 onttrek je 4kWh aan warmteenergie met 1 kWh.
        Oftewel: 2,25kWh aan opgenomen energie met een COP-4 warmtepomp geeft evenveel warmte als 1m³ aan gas.

        1kWh elektra geeft 0,456 kg CO2 aan uitstoot, dus 2,25kWh elektra geeft 1,026 kg CO2 aan uitstoot.
        1 kuub gas geeft 2,079 kg CO2 aan uutstoot.

        Conclusie: Gas geeft 2x zo een hoge uitstoot als een warmtepomp met een COP van 4!

        1. GreenEvelien Bericht auteur

          @Matthias: Je hebt in eerste instantie gelijk, de mails en reacties stromen nu binnen en had nog niet gekeken naar de details in de tabel dat de voorketen-emissie in de CO2-berekening was opgenomen.

          Maar…
          Als ik naar de bron van die data kijk, dan kom ik uit bij de volgende info:
          “De CO2-emissiefactoren voor de productie van elektriciteit in 2021 is 300 g/kWh. Emissies in de keten zijn daarbovenop 74 g/kWh, waarmee de totale emissiefactor van elektriciteit uitkomt op 374 g/kWh. We hebben de ketenemissies eerst voor elke individuele energiebron (aardgas, kolen, wind, zon-pv, biomassa, etc.) berekend, waarna we de ketenemissies van de totale energiemix hebben vastgesteld op basis van de elektriciteitsproductie per energiebron in 2021.”

          Waarbij de keten-emissie is 74 / 374 = 20%

          En het klopt dat er bij de elektriciteitsproductie in de centrale 20% verloren gaat, maar dat is enkel het verlies binnen de centrale.
          En ik heb het over het totale rendement van het elektriciteitsnet, waarbij er rendement is van 40%, dus er gaat 60% verloren, geen 20%.

          We zijn dus verschillende cijfers over het rendement met elkaar aan het vergelijken 😉
          We kunnen hier verder over discussieren, daarvoor kun je een persoonlijk advies aanvragen.

  6. J.M. deGroot

    Bovendien valt het mij op dat bij alle duurzame energie voorbijgegaan word aan wat we doen met alle apparaten nadat hun levensduur afgelopen is. Daar hoor je niemand over.Volgens mij levert dat nog steeds ook heel veel milieuproblemen op. De windmolens van vroeger gingen honderden jaren mee dat is bij de huidige windmolens echt niet het geval.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @J.M deGroot: Klopt dat we ook rekening dienen te houden met de “LevensCyclusAnalyse” van een apparaat.
      Oftewel niet alleen hoeveel energie bespaart het mij, maar ook hoeveel energie kost het om een apparaat te maken, plus hoeveel energie vraagt het om een apparaat te ontmantelen en hoeveel schadelijke stoffen en afval komen er dan vrij.

      Dat windmolens tegenwoordig zo snel vervangen worden, heeft niet zozeer te maken met het feit dat ze geen lange levensduur hebben. Maar er komen steeds nieuwere windmolen op de markt die meer energie genereren.
      En aangezien we als maatschappij steeds meer energie gaan verbruiken, wordt er dus voor gekozen om een 1e generatie windmolen te vervangen door een 2e generatie windmolen die meer energie produceert.
      De oude windmolen, die nog prima functioneert, wordt dan verkocht.
      Dus de vervanging van windmolens heeft niet te maken met hun technische levensduur, maar met hun economische levensduur.

      1. johmar de Groot

        Ik woon in een sociale huurwoning waardoor ik dus afhankelijk ben van wat de woningstichting aan mijn woning doet, aangezien ik door mijn minder dan modale inkomen niet de keuze kan maken om dan zelf maar dingen aan te pakken in mijn woning. Daarom kies ik er dus voor om zo min mogelijk energie te gebruiken. Heb zelden de verwarming aan. Was zo min mogelijk en fris mijn kleding waar mogelijk op door het te luchten te hangen, gebruik een hooimadam waar mogelijk, droog aan een droogrek, douche kort en vang mijn was en douchewater op om drinkwater te besparen en waar mogelijk koop ik zoveel mogelijk 2e hands en wat ikweg doe gaat als het nog bruikbaaris naar de kringloop en recycle waar mogelijk mijn afval heb geen auto en vlieg niet. In mijn ogen duurzamer dan alle greenwashing die er van ons verwacht word.

    2. Bram

      Mooi artikel!
      In 1 van de reacties wordt gesteld dat de molens van vroeger honderden jaren meegingen. Dat is (helaas) relatief. Er zijn talloze molens verloren gegaan of herbouwd bijvoorbeeld na brand. En degene die wel behouden zijn zijn grondig onderhouden en dat kost grondstoffen e.d. Ook zijn sommige molens geüpgraded met bijvoorbeeld een ander wieksysteem. Dus zelfs traditionele molens hebben vanuit duurzaamheid impact. Bram, bewoner en vrijwillige molenaar van een poldermolen in Nederland.

  7. Dr. Ralph Moreno

    Klopt 1 m³ NL-gas is equivalent aan 9,7694 kWh (warmte)energie (b.w. = bovenwaarde bij volledige condensatie).
    Een moderne gascentrale kan hier ca. 5,86 kWh elektrische energie van maken,
    met de sCOP van 4,0 komt je dan gemiddeld op ca. 23,4 kWh aan nuttige warmte met een warmtepomp (zonder distributieverliezen in het stroomnet)

    So far so good, maar

    wat de equivalente CO2-uitstoot per kWh warmte aangaat (recente lijst met CO2-emissiefactoren jan. 2024):
    1 kWh warmte met aardgas(NL) = 0,218 kg CO2 @100%! ketelrendement b.w.
    9,7694 kWh = 2,13 kg CO2 (eerder meer)
    1 kWh warmte via een wp = 0,134 kg CO2 @sCOP 4,0 (grijze! stroom 0,537 kg CO2/kWh, andere stroomsoort (veel) minder!)
    9,7694 kWh = 1,31 kg CO2 (eerder minder)

    Just my 2 pWh

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Ralph: Als we titels gaan gebruiken om indruk te maken…
      Ik ben ingenieur, geen Ing (hogeschool), maar Ir (universiteit), yep als vrouw 😉
      Omdat ik me tijdens die studie verveelde, heb ik tegelijktijd ook nog filosofie gestudeerd. En heb zo 8 jaar universitaire studie in 6 jaar afgerond.
      Ik ben dus wetenschappelijk opgeleid in techniek én in argumenteren.
      Daarnaast ben ik auto-didact in offgrid-systemen.

      Ok, inhoudelijk.
      Jouw CO2-cijfers wijken significant af van de eerdere data die ik in één van de bovenstaande reacties heb ontvangen (wél met bronvermelding).
      Dus ik mis de bron van jouw cijfers?
      En dan kunnen we niet verder debatteren, einde discussie.

  8. Marianne

    Van een installateur begreep ik dat een warmtepomp niet bij ons zou passen: Je moet je huis voor een warmtepomp met vloerverwarming verwarmen op minstens 18 graden, en dat dan dag en nacht.
    Wij doen als het koud is eerst een warme trui en thermokleding aan, en als we het dan nog koud vinden gaan we verwarmen. Wij waren zo al snel gewend aan 14 graden overdag en ’s avonds 16 à 17 graden. We verwarmen alleen de kamer waar we verblijven, en zijn daar volledig aan gewend, we hebben het nooit koud. En als we ’s morgens wakker worden gooien we voor extra frisse lucht alle ramen graag even tegen elkaar open (daardoor daalt de temperatuur in ons goed geisoleerde huis niet eens zo veel).

    Als er bezoek komt willen we de woonkamer snel kunnen verwarmen tot een graad of 17, 18. Dat lukt prima met onze airco, maar zou met een warmtepomp niet kunnen, dan moet je een halve dag van tevoren al gaan stoken. Misschien komt er ooit een klein infraroodpaneel in de douche, maar als je er niet bij nadenkt valt een koude badkamer je eigenlijk ook niet op. We gebruiken de CV-ketel wel voor warm water.

    We hebben mechanische ventilatie en roosters in de slaapkamerramen. Ik moet zeggen dat ik in het stookseizoen wel veel last heb van houtstook in de buurt: de lucht die door de roosters wordt aangezogen is dan niet fris en ook niet gezond. Dus in een woonwijk ben ik geen fan van houtstook.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Marianne: Dank voor jouw reactie!!
      Dit is dus precies wat ik bedoel, een warmtepomp is enkel geschikt voor “comfort”-situaties.
      En zo stimuleren warmtepompen ons dus niet aan om ons gedrag te veranderen!

      Wij hebben het ook nooit koud.
      Het is gewoon ook veel beter voor je immuunsysteem.
      (maar ja, gezondheid kunnen we niet in economisch rekenmodel of energie-label uitdrukken, dus dat is dan geen valabel argument…)
      Ja, heerlijk hè, alle ramen helemaal open gooien en je voelt de frisse lucht en zuurstof binnen stromen, zalig!

      Nu onze puberkinders steeds meer huiswerk op hun kamer gaan maken, hebben we wel een infraroodpaneeltje gekocht.
      Verbruikt slechts 300 Watt en zetten we even kwartiertje aan om de kilheid te laten verdwijnen.

      Ik vind een infraroodpaneel fijner dan airco:
      + stralingswarmte ipv convectiewarmte
      + geen herrie
      + geen geklus & installatie nodig, stekker in stopcontact en klaar
      + we hebben verplaatsbaar model, zo hoeven we niet meerdere apparaten te kopen

      Ik snap dat veel mensen geen fan van houtkachels zijn.
      Er moet gewoon een reglementering op kachels komen, net zoals op auto’s, als het teveel uitstoot: verbieden!

  9. Marije

    Denkt niemand aan al het geluid bij al die apparatuur? Helaas neem ik laag frequente tonen waar. Het is niet zo dat het zodanig mijn leven beïnvloed dat ik geen normaal leven leef. Maar ik hoor zo vaak gezoem/gebrom/resonerende tonen dat het mij vooral nog meer opvalt als het er niet is. Heerlijk is dat.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Marije: Inderdaad, nog een nadeel van de warmtepomp.
      Stilte is zo waarde-vol!
      Maar dat is persoonlijk en gevoelsmatig, dus een “subjectieve waarde”.
      Tegenwoordig kan “duurzaamheid” alleen nog maar in om meetbare energie-labels, CO2-uitstoot en rekenmodellen worden uitgedrukt, oftewel “objectieve waarden”.
      En tellen de “subjectieve waarden” (gevoel en beleving) dus niet mee.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @ Ralf Braun of Ralph Moreno?:

      1. De eerste keer noemde je jezelf “Dr Ralph Moreno”, maar nu heet je opeens “Dr Ralf Braun”?
      Je schrijft dat je jouw titel niet gebruikte om indruk te maken, maar omdat die op je identiteitsbewijs staat vermeld.
      Vind vreemd dat je voor een blog-reactie wél je titel op je identiteitsbewijs weet, maar niet je naam?
      Of misschien toch gewoon erkennen dat je titel gebruikte om te imponeren 😉

      2. Als je wetenschappelijk bent opgeleid, vermeld je toch automatisch je bron?
      Bizar dat je met een hele reeks cijfers komt aanzetten en ik dan om de bron dien te vragen.

      Ok, inhoudelijk naar de cijfers.
      Ik kan jouw berekening niet volgen?
      Aardgas wordt uitgedrukt in m3, niet in kWh, zoals je ook kunt lezen in jouw tabel.
      Je kan de energiewaarde van 1 m3 aardgas vergelijken met 9,5 kWh elektrciteit, maar de CO2-uitstoot van aardgas uitdrukken per kWh?
      In jouw tabel staat de CO2-uitstoot van aardgas ook uitgedrukt per m3.

      Hier mijn berekening met de cijfers van jouw tabel van 2024:
      1 m3 aardgas = 2,134 kg CO2
      1 kWh elektra = 0,536 kg CO2

      1 m3 aardgas = 9,5 kWh aan elektra
      9,5 kWh elektra = 5,092 kg CO2
      rendement warmtepomp 400%, dus 5,092 / 4 = 1,273 kg CO2
      Dus om 1 m3 aardgas (2,134 kg CO2) te vervangen door een warmtempomp, is er een uitstoot van 1,273 kg CO2.

      Maar…
      Dat dienen we dan nog te vermenigvuldigen met rendement van slechts 40% het elektriciteitsnet.
      En zoals je bij de reactie van Matthias al kon lezen, is dat niet mogelijk, omdat in bovenstaande CO2-bepaling van elektrciteit het energie-verlies binnen de centrale wél wordt meegerekend, maar niet het totale energie-verlies van 60% op het hele elektriciteitsnet.

      Ben absoluut voorstander van discussie, maar:
      a. als lezers titels gaan gebruiken om te imponeren, gaan ze beter naar het sociale status netwerk LinkedIn, bij mij kun je scoren door “groen doen”.
      b. als je met cijfers komt aaanzetten, maar die niet hebt onderbouwd, dan ontbreekt het uitgangspunt voor de discussie.

  10. Maris

    Ik heb er weinig over te vertellen als huurder wat de woningbouwvereniging straks besluit maar ben blijkbaar behoorlijk afgehard vorige winter aangezien ik de verwarming nog nog niet heb aangehad deze herfst niet heb aan gehad deze herfst en winter en een dik vest en dekentje helpt ook.

  11. Katrien

    Dag Evelien,
    eerst en vooral : een waardevol artikel. Ik heb nog vergelijkbare artikelen gelezen, dus ik herken een aantal zaken. Ik ben niet technisch opgeleid, ben een “simpele” 🙂 pedagoog en probeer al heel mijn leven milieubewust te leven en mij goed te informeren. Ik word er wel moe van dat je als groen bewuste burger alles moet uitzoeken, alle pro’s en contra’s moet afwegen en dan dikwijls nog niet weet wat nu het beste is. Als pedagoog kon ik door mijn opleiding wel de verschillende visies afwegen en een besluit nemen, ook al is er nooit een perfecte beslissing. In deze kwesties schiet mijn basiskennis vaak tekort, dus als niet-technische persoon vraagt het steeds weer veel energie. En als je bij de groene mensen geen zonne-panelen hebt, je huis maar voor de helft geïsoleerd is, enz. wordt je niet als echt aanzien. Wij hebben geen zonnepanelen (ons verbruik is te laag), het huis waar we wonen is enkel de nieuwe aanbouw goed geïsoleerd, maar wij passen ons gedrag gewoon aan. In de winter leven we enkel in de leefkeuken die groot genoeg is (enige uitzondering is als er bezoek komt. Na overleg met kamp C hebben we beslist – gezien ons zeer lage gasverbruik (ja we passen de temperatuur ook aan) – het huis niet verder te isoleren, gezien onze leeftijd (60 jaar) zal dit een gebruik van grondstoffen vragen die door de nieuwe eigenaars in de toekomst wellicht toch weer zal afgebroken worden wat de kosten-baten op het vlak van beperking CO2 tov de input die moet geleverd worden negatief maakt. Je kan daar uiteraard over discussiëren, maar zo zie je maar dat veel afwegingen een rol spelen. Maar ik weiger ook mee te doen aan het “groen doen”.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Katrien: Merci voor je compliment!
      En geweldig om te horen dat jullie ook zo eco-bewust leven.

      Ja, het wordt inderdaad steeds moeilijker om gefundeerde afwegingen te maken.
      Ik snap dus ook wel dat de meeste mensen kiezen voor warmtepompen, want dat is wat ze nu horen dat “goed” is.
      En niet iedereen heeft de tijd en/of kennis om alle argumenten af te wegen.

      Ik vind super dat jullie in je overweging niet enkel hebben gekeken naar het financiele aspect (zoals veel mensen), maar ook naar de grondstoffen die nodig zijn voor dergelijke aanpassingen en wat daarvan de impact is op het milieu.
      Dus niet enkel kijken naar de individuele winst (financieel & groen-imago), maar ook naar de algehele milieu-impact.

      Het is zo tegenstrijdig of paradoxaal, dat een warmtepomp enkel geschikt is voor comfort-situaties.
      En voor mensen die sober of eenvoudig leven, bewust (vanwege milieu-bezorgdheid) of onbewust (omdat ze de middelen niet hebben), voor hen is een warmtepomp dus niet geschikt.
      Zij leven low-tech groen, maar zijn dan volgens de high-tech groenen niet duurzaam bezig?
      Het is de wereld op zijn kop!

      Er is bij mij een blog aan het opborrelen, hoe het kapitalisme het oorspronkelijke groene gedachtegeoed helemaal ontkracht heeft door het te transformeren naar een economisch rekenmodel met meetbare energie-labels, CO2- en stikstof-uitstoot.
      Wordt vervolgd 😉

  12. David

    Dag Evelien,
    Is jouw 350 kWh de afname of het totale verbruik? Voor de totale energiebehoefte zou je er wel de energie van je hout moeten bijtellen. In onze dichtbevolkte woonwijk zou hout geen optie zijn, ik zou geen 50 houtkachels in de buurt willen, ook geen efficiënte.

    Daarnaast vraag ik me af hoe schaalbaar het is als bvb. honderden miljoenen Europeanen op hout gaan verwarmen, dan zouden we ws. hout uit regenwouden moeten halen. Al zou het wel helpen als we alle landbouwgrond voor veevoer zouden kunnen herbebossen, maar dan zou ik me nog steeds zorgen maken over de luchtkwaliteit in dorpscentra en steden.

    Je schreef ook ergens: “Maar de oplossing daarvoor ligt niet puur in warmtepompen (of elektrische auto’s)!” Maar wie met een hybride rijdt verbrandt ook wel nog fossiele brandstoffen.

    Dat maakt het wel wat dubbel: ‘in the middle of nowhere’ kan je wel onbeperkt hout verbranden zonder dat iemand er last van heeft, maar dan heb je wel sneller een auto nodig voor je vervoer. Wij hebben geen auto in onze dichtbevolkte gemeente waar alles in de buurt is, maar iedereen aan de houtkachel is niet optimaal in zo’n omgeving.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @David: Het is niet de bedoeling dat iedereen hier gaat vermelden wat voor type warmtepomp hij/zij/x heeft, wat die financieel heeft gekost en wat hun verbruik is.
      De intentie van deze blog is juist verder te kijken dan op individueel niveau, naar het grotere plaatje: wat voor impact heeft een warmtepomp op de energiemarkt en ook op maatschappelijk niveau!

      Dus daarom heb ik je cijfers uit je reactie gehaald, anders krijgen we straks hier een opsomming van iedereen zijn persoonlijke cijfers.

      Ons elektra-verbruik is 350 kWh/jaar.
      Zoals je op mijn site kunt lezen leveren onze zonnepanelen 3 x 190 Wp x 0,85 = 485 kWh/jaar.
      Dat is dus meer dan ons jaarverbruik.

      Die 350 kWh is exclusief ons houverbruik.
      Daarom pleit ik er in deze blog ook voor dat van alle energiedragers de calorische waarde berekend zou moeten worden en dan pas kun je een goede vergelijking maken van het groene en grijze energieverbruik voor verwarming.
      Maar dat is niet evident, want zoals je in bovenstaande reacties al hebt kunnen lezen, verschillen deze cijfers doordat de rendementsbepaling niet eenduidig is.

      In de reacties op deze blog hoor ik helaas vaak de drogreden: “Ja maar, als iedereen op hout gaat stoken…”
      Nergens beweer ik toch dat we allemaal op hout moeten gaan stoken?
      Met deze blog wil ik alleen aankaarten dat de warmtepomp niet zo duurzaam is als vaak wordt verondersteld en er dus kanttekeningen bij plaatsen.
      Dat we niet enkel de oplossing in de techniek moeten zoeken, maar ook in gedragverandering.

      Wat betreft onze auto, de titel van die blog is “Onze nieuwe auto is niet milieuvriendelijk“, dat zegt toch al genoeg. Maar geen enkele auto is milieuvriendelijk.
      Ik zeg ook nergens dat wij “eco-perfect” zijn, wij hebben dus ook onze eco-zonden, maar ik ben me daar wél van bewust.

      Je kan je focussen op wat een ander niet goed doet en dan vindt je altijd wel iets, want niemand is perfect.
      Maar dat zegt meer over jou, dan over mij 😉
      Je kan ook je aandacht richten op wat een ander wél goed doet, je daardoor laten inspireren en zo kunnen we samen, geïnspireerd door elkaar, de wereld verbeteren!

      Zowel wonen in de stad als op den buiten heeft zijn ecologische voor- en nadelen.
      Daar zijn al veel onderzoeken over verschenen.
      En we dienen dan niet alleen naar de de directe consequenties (bijvoorbeeld auto-gebruik), maar ook naar de indirecte consequenties te kijken (bijvoorbeeld stadsmensen ervaren meer stress en gaan daardoor vaker op vakantie).
      Ik vind dergelijke sociologische onderzoeken zeer boeiend, maar dat is een heel ander topic en hoort niet thuis als reactie onder deze blog.

      1. David Van Den Heede

        Evelien, ik vermelde mijn verbruik om aan te tonen dat je icm andere investeringen en gedragsverandering (isolatie, lagere kampertemperatuur, weinig douchen,…) met een warmtepomp wel een laag verbruik kan hebben. Onze maandfactuur bij Ecopower bedraagt 8 euro, dat is dus voor een volledig elektrische rijwoning uit 1981, met 12 zonnepanelen en zonder accu, met inductiekookplaat, vaatwasser, wasdroger,…

        Je zei ook dat het de kloof tussen arm en rijk vergroot, maar een LL-systeem + WP-boiler kan dus even duur/goedkoop zijn als een gascondensatieketel, wat momenteel toch een meerderheid van de bevolking in huis heeft. Daarbovenop heb je dan ook geen afgiftesysteem nodig zoals radiatoren of vloerverwarming, wat bij nieuwbouw toch ook veel geld scheelt. Jammer genoeg komen in de media vooral de dure LW en GW-systemen aan bod. Bij een LL-systeem kunnen de kosten wel oplopen als je 3, 4 of meer binnenunits laat hangen, om bvb. slaapkamers te verwarmen (wat wij nooit gedaan hebben).

        Ik ben het wel eens met het feit dat we technologie én gedragsverandering nodig hebben. Wij hebben zopas nog een gordijn gehangen tussen de living en de bureau, dat scheelt toch ook weer wat verbruik. Niet voor een lagere energiefactuur, maar voor de uitdaging 🙂

        Maar of je nu warmtepompen, leemkachels of elektrische auto’s extrapoleert naar de hele wereldbevolking, op zo’n grote schaal zijn er slechts weinig dingen duurzaam, integendeel. Ik denk dat er geen enkele goede oplossing is, we kunnen enkel proberen kiezen voor de minst slechte. Veel huizen in BE zijn nog slecht geïsoleerd, waardoor het verbruik van warmtepompen wel de spuigaten zou uitlopen, vooral als iedereen nu ook elektrisch gaat rijden. In NL komt daar ook nog het ondergedimensioneerde elektriciteitsnet bij. Het zal een én-én-verhaal moeten worden, en tegelijk proberen om niet te verzuipen of oververhitten door het klimaat 🙂

        1. GreenEvelien Bericht auteur

          @david: Fijn je nieuwe nuancering: warmtepomp én gedragsverandering!

          En er is inderdaad geen “milieuvriendelijke” of “goede” of “duurzame” of “groene” oplossing qua verwarmen.
          We zouden beter spreken over “minst milieu-vervuilend” verwarmen.
          Al snap ik wel dat “duurzaam/groen/milieuvriendelijk” veel positiever klinkt, dan “minst milieu-vervuilend”.
          En daar maken marketeers graag verbruik van, ze willen jou een “duurzame” verwarming of auto verkopen, wat dus niet klopt 😉

          En daarom wil ik zo graag gedragsverandering in de spotlight zetten!

          Omdat we daar zoveel winst mee kunnen halen.
          Oh nee, foute woordkeuze, want bij “winst” denkt iedereen aan geld.

          Omdat we daar nog zoveel mee kunnen besparen.
          Weer foute woordkeuze, want “besparen” heeft negatieve associatie.

          Omdat we daar nog veel mee kunnen scoren.
          Nu denk ik aan voetbal.

          Omdat we daar nog veel milieu-doelstellingen mee kunnen behalen.
          Staat goed in saai beleidsrapport, maar is niet echt triggerend.

          Omdat het ontzettend uitdagend is.
          Oh Evelien, uitdaging is zo ouderwets, tegenwoordig zijn “challenges” hip.

          Voila:
          Omdat eco-gedragsverandering een geweldige challenge is en een enorme energie-boost geeft!

          (Sorry, maar na dagen reacties modereren en discussie, wil ik ook even iets luchtigs schrijven 😀 )

  13. Ann

    Beste Evelien,
    Graag even kort reageren dat het geen of-of, maar ook een en-en verhaal kan zijn, toch?
    Omwille van omstandigheden ben ik van een deels gerenoveerd oud rijtjeshuis verhuisd naar een nieuwbouwappartement; mét incluis zonnepanelen, warmtepomp en energie isolatie van level18 (dus heel goed geïsoleerd). Ik heb er altijd een zuinige groene levensstijl op nagehouden, en die zet ik nu gewoon voort. Wat maakt dat ik nu met nog minder kosten, eens zo comfortabel woon dan in mijn oud rijtjeshuis, en daar ben ik wel blij mee.
    Ik zet nog steeds de verwarming max op 18 (deze winter sloeg de pomp alleen aan bij de vrieskou), ik droog nog steeds op een rek, wij douchen maar max 2x in de week, maken onze shampo zelf, knippen ons haar zelf, hebben een moestuintje, koop mijn kleren tweedehands, zoek mijn meubels of weggeef-sites, en in heel de woonblok hier ben ik de enige zonder auto en doe al 50 jaar alles met de fiets – toegegeven, ik ben wel eerder de vreemde eend hier. Dus als je in een goed geïsoleerde nieuwe woning mét wartepomp én zonnepanelen woont, kan je ook nog steeds heel groen zijn hoor 😉
    Groetjes Ann

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Ann: Absoluut, helemaal mee eens!

      Mijn intentie was vooral duidelijk te maken dat de elektrciteit waarop een warmtepomp draait, nog lang niet zo groen is als veel mensen veronderstellen.
      En ook dat er warmtepomp-eigenaren zijn die hun eco-impact willen afkopen, ze denken door de aanschaf van een warmtepomp geen verdere bijdrage (gedragsverandering) meer te hoeven doen.

      Het beste is inderdaad “en-en”, ik sluit mijn blog daarom ook af dat ik niet tegen technologie ben, maar dat het mes dient aan twee kanten te snijden: zowel technologie als gedragsverandering.

      1. Sara M.

        Alles elektrificeren wordt een enorme uitdaging die waarschijnlijk niet zal lukken, laat staan hernieuwbaar. Maar als de halve wereld terug met hout zou verwarmen, dan zijn er simpelweg te weinig bomen, die dan nog sneller zouden opraken dan fossiele brandstoffen.

        Door de klimaatverandering komt de andere helft van de wereldbevolking in een onleefbare hitte terecht “Tot 3,5 miljard mensen leven tegen 2070 in extreme hitte”, wat niet zomaar opgelost zal kunnen worden met wat zonnewering. Nu al wordt er globaal meer energie verbruikt om te koelen dan om te verwarmen en in sommige regio’s gaat dat steeds vaker over gezondheid/overleven dan over comfort. Het voordeel is wel dat die regio’s voldoende zonne-energie hebben, nu moet die energie nog geoogst worden.

        https://www.hln.be/wetenschap/tot-3-5-miljard-mensen-leven-tegen-2070-in-extreme-hitte~a1a8de60/

        Het is allemaal simpelweg niet schaalbaar, ook ons autogebruik niet. De meerderheid van de wereldbevolking zou een auto willen, maar 4/5/6 miljard auto’s die om de zoveel tijd vervangen/gerecycleerd moeten worden is niet haalbaar op vlak van grondstoffen en energie, of ze nu fossiel of elektrisch zijn. Gelijk hoe, we mogen nog alles inzetten op technologie en gedragsverandering, ik denk dat we sowieso tegen limieten gaan lopen.

        1. GreenEvelien Bericht auteur

          @Sara M.: Het wordt inderdaad een enorme uitdaging om alles te elektrificeren.
          En ik pleit er ook helemaal niet voor dat allemaal op hout gaan verwarmen. Met deze blog wil ik enkel aankaarten dat de warmtepomp niet zo duurzaam is als vaak wordt verondersteld en er dus kanttekeningen bij plaatsen. Dat we niet enkel de oplossing in de techniek moeten zoeken, maar ook in gedragverandering.
          En dan is het niet de vraag “of” we tegen onze limieten gaan aanlopen, maar “wanneer”…

          Maar ik weiger pessimistisch te denken!
          De mens is tot verschrikkelijk gedrag in staat, maar de mens is ook een mooi, goed, lief, invententief, creatief, sociaal wezen.
          We leven momenteel enkel in een kapitalistisch systeem waarbij deze goede eigenschappen van de mens niet bepaald gestimuleerd worden.
          Integendeel, dit kapitalisme bevordert egoïsme, concurrentie en korte termijn denken, zodat het zoveel mogelijk winst kan boeken.
          Daarom is het van belang als we een betere wereld willen creëeren, dat we ook deze kapitalistische heerschappij dienen te vervangen door een milieu- en mens-vriendelijk gedachtegoed.

  14. Nick

    Wie zonder ‘zonde’ is werpe de eerste steen 🙂 De ene heeft een warmtepomp, de andere heeft een (halve) fossiele auto. Ik ben blij dat ik dat niet ‘nodig’ heb, want de auto is ws. het schadelijkste product ter wereld, en niet enkel voor het klimaat/milieu. Meer argumenten vind je in deze pdf, maar ik heb al vernomen dat reacties met net iets te veel ’tegengas’ niet gepost worden 🙂 https://eac9fe3c-2a8e-499f-989d-529de693782a.filesusr.com/ugd/32bd98_c7acc1dd82cb4fe082890a1978308e3e.pdf

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Nick: Nergens beweer ik dat ik zonder zonde ben.
      Het feit dat jij zonden in mij zoekt, zegt echter meer over jou dan over mij 😉

      De blog over onze auto heet “Onze nieuwe auto is niet milieuvriendelijk“.
      Maar geen enkele auto is milieu-vriendelijk.

      Tof dat jij zonder auto leeft.
      Eigenlijk zou er instrument moeten zijn waarbij je iemands gehele eco-impact kan meten.
      In plaats van dergelijke discussies over warmtepomp versus auto…
      En dat er voor die eco-impact dus niet enkel wordt gekeken naar techniek en energie-labels, maar ook naar gedrag.
      Zoals ik ook al mijn blog vermeldde: op welke temperatuur je je huis verwarmt, hoeveel stroom je per jaar verbruikt, hoeveel km je op een jaar rijdt, of je vlees/veggie/vegan eet, of je vliegt, hoeveel spullen je in huis hebt, hoeveel data dat je verbruikt, etc.
      Probleem is dat gedrag veel moeilijker meetbaar is en die resultaten daardoor in dergelijke eco-impact-tests nauwelijks opgenomen worden, waardoor enkel techniek goed scoort.

      Zo wordt het beeld geschetst dat enkel techniek je eco-impact bepaalt en wordt eco-gedrag buiten beschouwing gelaten:
      – gedrag is moeilijk meetbaar en wordt daardoor niet opgenomen in eco-impact-tests
      – de economie kan niets aan gedragsverandering verdienen en wel aan techniek

      Reacties worden altijd geplaatst, tenzij ze links naar commerciele websites bevatten of als ik uitgescholden word.

      1. David

        Een complete eco-score zou idd handig zijn, maar ik denk dat het dan voldoende zou zijn om de impact van de productie en het verbruik van de gekochte producten te meten, los van het gedrag. Als er een techniek zou bestaan waarmee je zonder impact je huis op 23 graden kan verwarmen, dan is dat goed voor het milieu en doet je gedrag er eigenlijk niet toe. Als je daarvoor 50 zonnepanelen en een garage vol batterijen nodig zou hebben, dan is het uiteraard een ander verhaal, want dat kost veel grondstoffen en energie (de productie ervan).

        Ik heb geen auto, geen gas, 1000 kWh elektra-afname en ben veganist, maar ik vind dat ik nog te veel spullen koop. Je kan ecologisch/spaarzaam leven, maar wat doe je dan met de rest van je loon van je voltijdse job? Als je het spaart gaat het na je dood naar de overheid of je erfgenamen, waarna het waarschijnlijk toch weer omgezet wordt in spullen. Zelfs als je het aan goede doelen geeft dient het vaak voor dingen die een impact hebben, tenzij je het aan herbebossingsprogramma’s geeft. Maar eigenlijk zou de oplossing gewoon ‘minder werken’ moeten zijn, zodat je ook minder geld hebt voor vervuilende spullen 🙂 https://decorrespondent.nl/3/de-oplossing-voor-bijna-alles-minder-werken/d6044a3b-279b-0fa3-38c8-19446cf38aa1

        1. GreenEvelien Bericht auteur

          @David: Leuke discussie!
          En tof dat jij ook kritisch naar jezelf bent.
          Ben het er grotendeels mee eens dat spullen een belangrijke graadmeter zijn, want vliegen, vlees en dus spullen hebben blijkbaar de grooste eco-impact.
          Maar ben ook van mening dat gedrag veel invloed kan hebben: hoeveel km/jaar, vlees/veggie/vegan, data-verbruik, herkomst van je voeding, etc.
          En het zou zo top zijn als we alle impact van 1) technische aspecten, 2) spullen/bezit en 3) gedrag in één instrument kunnen samenvatten.
          Ik heb daarover al een blog in gedachten “Eco-impact: hoe dat te meten én reguleren”.
          Yep, mijn hoofd ontploft altijd van alle ideeën en blogs die ik nog wil schrijven.

          Minder werken zou absoluut een goede milieu- én maatschappelijke oplossing zijn:
          + we gaan minder kopen
          + betere geestelijke gezondheid
          + meer werkgelegenheid

          Alleen is dat niet zo geweldig voor het kapitalistisch systeem en zolang we bestuurd worden door dergelijke politci, zal een kortere werkweek niet op korte termijn ingevoerd worden.
          Maar we hoeven natuurlijk niet te wachten op die politici, we kunnen ook zelf gewoon beslissen om minder te gaan werken en meer te genieten!
          (Ben ook fan van Rutger Bregman zijn ideeën)

          Wij leven trouwens niet enkel qua elektriciteit erg minimalistisch, ook qua spullen.
          Deze blog (dat we onder andere geen bank meer hebben) riep ook nogal veel reacties op. En in deze blog lees je dat ik niet enkel spullen opruim, maar hele kasten uit mijn huis donder en sloop, zo is er minder opbergruimte voor spullen en kan je ze dus ook niet meer bewaren.
          Maar nu gaan we weer teveel off-topic 😉

          1. David

            Heb je ooit een tiny house overwogen? Is misschien wel moeilijk met 3 kinderen, hoewel er ook grote tiny houses bestaan 🙂 Dan kan je ook weinig spullen bijhouden, is minder volume om te verwarmen, minder grondstoffen, minder reparatiekosten,… en kan zelfs mobiel zijn 🙂 Wij gaan soms in een tentje kamperen, is op zich wel leuk, maar daarna toch ook leuk om weer thuis te komen in een ‘normaal’ en comfortabel huis. Dan leer je dat ook weer waarderen. Vorige zomer ben ik vanuit België naar Schiermonnikoog en terug gefietst (geen elektrische) met 40 kg bagage (tent, slaapzak, etc). Heerlijk dat minimalisme en het gevoel dat je dat allemaal op eigen kracht gedaan hebt 🙂 Sommigen nemen voor een kortere afstand het vliegtuig 😛 Dat is bij ons trouwens ook een slokop: mijn vrouw is Filipijnse, zij gaat om de 3 jaar en ik om de 6 jaar naar daar. Leuk om ook weer het minimalisme op het platteland daar te ervaren, maar zonde van de grote uitstoot om er te geraken… Maar goed, de rest van onze levensstijl compenseert dat wel voor een deel (praat ik nu voor mezelf weer goed 😛 )

          2. GreenEvelien Bericht auteur

            @David: Ik vind je discussie zeer interessant, maar ze gaan nu teveel off-topic, onder deze blog wil ik enkel reacties over warmtepompen toestaan.

            Wij reizen zeer minimalistisch, we gaan hiken met de kinderen.

            In de menu-balk onder “Inspiratie” staan alle onderwerpen.
            Per onderwerp staat daar de info van alle blogs over dat topic.
            En daar zie je onder “Eco-mindset” dus ook “Reizen” staan:

            Neem ook eens een kijkje op de Sitemap.
            Want wist je dat over heel veel onderwerpen ik al eens een blog heb geschreven?
            In de Sitemap zie je de meer dan 250 blogs chronologisch én per categorie.

            En als met mij persoonlijk van gedachten wilt wisselen, van harte welkom op een Eco-weekend.
            Schrijf je in op de Eco-weekend-updates en je hoort als eerste wanneer er een nieuwe datum gepland staat.

  15. André Lensink

    Natuurlijk ben ik het er direct mee eens dat het besparen de meest duurzame bijdrage is. Ik waardeer je goede bedoelingen.

    Helaas staat dit artikel boordevol fouten. Bij punt 1 gaat het al direct fout:
    1. Aandeel duurzame energie is momenteel geen 13% maar 18%
    2. Het aandeel daalt niet maar stijgt
    Zie: https://x.com/BM_Visser/status/1765330735248933101?s=20

    Je noemt groene stroom en groene energie in één adem en goochelt met percentages.
    En zo kan ik nog even doorgaan.

    Jammer, dat je je lezers op deze manier op het verkeerde been zet.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @André: We kunnen natuurlijk allemaal grafieken vinden die bevestigen wat we graag willen horen 😉
      Maar een grafiek op X/Twitter is toch iets minder betrouwbaar dan de statistieken van Europa.
      Als ik dan zelf maar even zoek naar de bronnen van die grafiek:

      De eerste bron is van Entrance, als ik op die site kijk, zie ik gelijk een aantal “partners” staan, dat betekent dus lobby/sponsoring/samenwerking.
      Samenwerkingen met Bam en Strukton, flinke bouwbedrijven die niet bekend staan om hun duurzame principes.
      En ook een samenwerking met DNV: de leidende adviseur in de olie- en gasindustrie.
      Lijken me toch niet hele duurzame partners.

      En de tweede bron meldt dat de data afkomstig is van “een combinatie van verschillende bronnen, zoals CBS data, research naar de groei van het opgestelde vermogen, interviews met marktpartijen en weerdata”.
      Interviews met marktpartijen lijken mij geen objectieve factoren.

      Plus wat wordt er verstaan onder hernieuwbare energie?
      In die tabel zie ik onder andere bijstoken, bio-gas, bio-brandstof, bio-massa…
      Over bio-gas, bio-brandstof en bio-massa zijn de meningen sterk verdeeld of die wel zo milieuvriendelijk zijn?
      Tellen alle rekenmodellen en grafieken dezelfde bronnen als hernieuwbaar? Is daar een uniforme regel voor?
      Want anders is dit een logische verklaring voor een groot verschil in het resultaat.

  16. Amsel

    In de maatschappij waar wij in leven draait bijna alles om geld. Die zogenaamde duurzame technieken kunnen zelfs nog slechter voor het milieu zijn. De consument wordt vaak misleid door slimme marketing trucjes. Met deze technieken die zogenaamd goed zijn, wordt nog meer geld mee verdiend. Daarom mensen trap niet in deze trucjes van dit kapitalistische verdienmodel. Ook bij reclames, advertenties, folders etc. bijvoorbeeld abonnementen voor telefoons.

    Evelien bij mij thuis willen we ook hier niet in mee gaan. Ik vind het zeker belangrijk om iets voor het milieu te doen, maar niet meegaan met het verdienmodel. In ieder geval moet u weten dat in dit systeem het milieu wordt gezien als verdienmodel.
    Als laatste denk ik dat het bij jezelf moet beginnen om te weten wat beter voor het milieu is. Mijn advies is om zelf onderzoek doen.Zodat je zelf kan bepalen wat je kan doen.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Amsel: Dit is exact wat ik zeg in mijn blog:
      “Maar ja, aan besparen kan de economie geen geld verdienen. En we leven in een kapitalistisch systeem waarin ECO-nomie belangrijker is dan ECO-logie. Dus wordt ons wijs gemaakt dat als we maar investeren, dan zal het allemaal wel goedkomen…
      Zodat mensen nieuwe apparaten kopenen nog meer energie gaan verbruiken, want dat is goed voor de economie.”

  17. Mathias

    Ik denk zelf dat er een groot verschil is tussen het woord duurzaam en het woord duurzamer.

    We zijn zelf een aantal jaar geleden overgeschakeld van een gasketel naar 1 enkele split unit airco om te verwarmen (toestel nog nooit gebruikt om te koelen).
    Met 1200kWh/jaar aan elektriciteit (van de energiecoöperatie) komen we toe om het huis warm te houden. In vergelijking met een 4000kWh aan gas voordien.

    Een warmtepomp op zich is niet duurzaam maar volgens mij in het grote plaatje beschouwd duurzamer dan een gasketel. Zeker als de woning in een stedelijke omgeving staat.

    1. GreenEvelien Bericht auteur

      @Mathias Roelandt: Eigenlijk ben ik helemaal niet zo fan van het woord “duurzaam”, ook al heb ik het zelf in de titel van de blog gebruikt, vooral omdat dit tegenwoordig het “keyword” is. Maar ik vind het een holle beleidsterm 😉
      En zoals hierboven ook al in de discussie met David is vermeld, verwarmen is nooit “milieu-vriendelijk”, we dienen te kijken naar wat het “minst milieu-vervuilend” is.
      Tot zover de terminologie.

      Je schrijft dat je 4.000 kWh aan gas verbruikte, maar gas wordt toch altijd uitgedrukt in m3?
      Of heb je hierbij al rekening gehouden met de gas (m3) – elektra (kWh) – omrekeningsfactor?

      Graag wil ik nogmaals benadrukken dat de meest duurzame (of minst vervuilende) manier van verwarmen is om zo min mogelijk verwarmen.
      En het gaat hier dus niet over gasketel versus warmtepomp, maar over:
      – in de maatschappelijke discussie komt dit aspect van gedragsverandering niet aan bod, omdat daar geen geld en/of groen imago mee valt te verdienen.
      – dat elektra helaas dus niet zo veel groener is dan gas.

Laat een reactie achter

Graag enkel reageren op de inhoud van deze blog.

Wil je eerst de bovenstaande reacties lezen, misschien is je vraag al gesteld en beantwoord.

Heb je een persoonlijke vraag, ga dan naar Eco-advies.

Reacties met links naar commerciele producten of diensten worden niet toegelaten.

Je reactie is niet gelijk zichtbaar, omdat deze goedgekeurd dient te worden.

Reacties kunnen worden ingekort.

Je mag kritisch zijn, maar reacties die niet respectvol zijn, worden niet toegelaten.



Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd *


Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.