Ecologisch leven gaat vaak gepaard met high-tech oplossingen, zoals zonnepanelen, zonneboiler, warmtepomp, elektrische auto.
Ik ben niet tegen high-technologie, maar al te vaak wordt er gedacht dat de wereld wel gered kan worden als we enkel investeren in technologie. En met
deze gedachte ben ik het niet eens!
We zullen zowel moeten investeren in technologie als ons gedrag moeten aanpassen.
Waarom kiezen voor hightechnologie als low-tech ook mogelijk is?
Want hightech is duur, kwetsbaar en gecompliceerd (enkel begrijbaar voor experts). Plus vraagt hightechnologie veel zeldzame grondstoffen.
Terwijl lowtech oplossingen zijn goedkoper, robuuster en begrijpbaar voor iedereen.
Wij kiezen daarom in onze eco-lifestyle zoveel mogelijk voor low-tech oplossingen!
Ik kan hele verhalen schrijven over high-tech versus low-tech, maar een beeld zegt meer dan 1000 woorden en een video spreekt meer dan 1000
beelden.
Dus maak ik graag gebruik van deze hilarische video's om mijn visie over high-tech versus low-tech weer te geven:
Wij leven al een paar jaar zonder koelkast en diepvries en dat gaat prima.
Daardoor hebben we een veel lager elektriciteitsverbruik.
Plus ook geen irritant gezoem van de koelkast meer.
Maar hoe doen we dat dan?
We eten vegan, dus geen vlees, vis en melkproducten. Dat maakt leven zonder koelkast al een stuk makkelijker.
Groenten en fruit zijn prima zonder koelkast te bewaren.
En de enkele producten die we eten die wel koeling nodig hebben, eten we als we boodschappen hebben gedaan.
Groenten en fruit zonder koelkast?
Eén keer per week doe ik boodschappen en daarna stel ik ons weekmenu op aan de hand van de houdbaarheid van de groenten.
Dus dag 1 en 2 eten we groenten die niet lang zonder koeling houdbaar zijn, zoals sla, paksoi, spinazie, broccoli, boontjes.
Op dag 3 en 4 die groenten die iets langer vers blijven.
En de laatste dagen van de week groenten die goed houdbaar zijn, zoals wortelen, prei, kool, courgette, bieten, pompoen, witlof.
Vaak bewaren mensen al hun groenten in de koelkast, maar voor veel groenten is het zelfs beter om buiten dan in de koelkast bewaard te worden. Dit
geldt met name voor warmteminnende groenten zoals paprika, tomaat, courgette, komkommer, aubergine, avocado en pompoen.
Voor alle groenten geldt trouwens, met of zonder koelkast, dat je ze thuis beter gelijk uit het plastic haalt. Groenten moeten immers kunnen luchten.
Hoe met andere producten die koeling nodig hebben?
Wij eten de dag dat ik boodschappen heb gedaan en de dag daarna tofu en tempé. En de andere dagen eten we linzen, noten, kikkererwten en bonen
als eiwitbron.
Ook eventuele andere producten uit de koeling eten we enkel op de boodschappen-dag. Maar veel andere koele producten dan tofu en tempé eten wij
eigenlijk niet.
In de zomer?
Vaak wordt ons de vraag gesteld of leven zonder koelkast ook in de zomer mogelijk is?
Ja, want dan kunnen we natuurlijk verse groenten uit onze tuin halen en dan heb je helemaal geen koelkast of specifieke bewaarmethoden nodig.
Restjes eten?
En wat met restjes eten die over zijn?
Nooit gooien we eten weg! Wij eten twee maal per dag een groenten maaltijd, dus die restjes worden gewoon binnen een halve dag in de volgende maaltijd
gebruikt.
Soort-specifieke bewaarmethoden
We passen wel soort-specifieke bewaarmethoden toe. Groenten die onder de grond groeien, bewaren we ook koel en in het donker, zoals aardappelen, uien,
witlof, bieten. Helaas hebben we geen kelder, dus leggen we deze groenten in een papieren zak in de koele garage.
Groenten die rechtop groeien, bewaren we ook rechtop in een bak met vochtige aarde, zoals wortelen en prei.
Appels, peren, bananen, abrikozen, pruimen, perziken, passievruchten en tomaten trouwens altijd afzonderlijk bewaren en niet in de groentemand of
fruitschaal leggen. Want deze vruchten produceren ethyleen dat sommige groenten en fruit sneller doet rijpen en dus ook rotten.
Voor aardappelen is de stof ethyleen overigens wel goed, omdat dit de kieming remt. Dus bewaar je appelen bijvoorbeeld bij de aardappelen.
In onderstaande tabel vind je welk groente en fruit ethyleen-producerend en welke ethyleen-gevoelig zijn en waarvan je contact met
ethyleen-producerende soorten dus beter voorkomt.
Deze tabel is beschikbaar voor donateurs in de Kennisbank
Een onderzoekster ging luisteren naar oudere mensen en vertaalde hun kennis over het bewaren van voedsel in een hedendaags design. Zie hier haar
project:
Zonne-koelkast
De zon stelt ons in staat om elektriciteit op te wekken (mbv zonnepanelen) en om zaken op te warmen: zonneboiler, zonnedouche & solar-cooker.
Maar je kunt ook koelen met de kracht van de zon!
Een zonne-koelkast werkt op het principe van 2 potten die in elkaar worden geschoven en waar zich nat zand tussen bevindt. Het water in het zand gaat
verdampen en daardoor daalt de temperatuur van de binnenste pot.
Verwacht overigens niet dezelfde koele temperaturen als bij een "echte" koelkast, maar slechts enige graden verschil met de
omgevingstemperatuur.
Droogkast
Met een droogkast kun je groenten en fruit drogen waardoor ze veel langer houdbaar zijn. Zelf doen we dit niet, omdat we vers voedsel boven gedroogde
voeding prefereren. Maar zij die er geïnteresseerd in zijn, kunnen
hier meer
info vinden hoe je zelf een droogkast kunt maken.
Zonder koelkast is "cool"
Leven zonder koelkast is dus perfect realiseerbaar. En het voordeel hiervan is, naast het minder energieverbruik, dat je ook weer echt bewust wordt van
de afzonderlijke groei-omstandigheden van groente en fruit en die probeert na te bootsen in de bewaarmethode. Als je die methodes eenmaal toepast, heb
je zelden nog rotte groenten of fruit.
Aangezien duurzaam leven, je eigen groenten kweken en belangstelling voor vergeten rassen tegenwoordig helemaal hip is, hoort zonder koelkast leven en
het toepassen van soort-specifieke bewaarmethoden daar ook bij.
Daarom voorspel ik alvast dat de nieuwe trend gaat zijn: Zonder koelkast is "cool"!
Een wonderpan, is dat een pan uit een sprookje? Nee, hij bestaat echt!
Het is een pan die je op het fornuis zet en werkt als oven. Omdat je dus enkel de pan verwarmt en niet de gehele oven, hoef je veel minder ruimte te
verwarmen. En bespaar je dus elektriciteit in het geval van een elektrische oven of gas bij een gasoven.
Geen herrie
Plus nog een voordeel, een elektrische oven heeft een ingebouwde ventilator die altijd automatisch herrie gaat maken, grrrr... En die blijft maar
loeien ook als je de oven al uit hebt gezet en je lekker van je taart aan het genieten bent.
Met de wonderpan heb je dit lawaai niet, je kan gewoon rustig in de keuken verder kokkerellen (of al het bakgerei afwassen...) en je daarna in alle
rust volledig overgeven aan het smaak- en geurgenot van vers gebakken taart, mmm!
Geld- en ruimtebesparing
Met een wonderpan hoef je dus niet eens meer een oven in huis te hebben, wat je veel geld voor de aankoop van een oven kan besparen. Maar net zo
belangrijk, het bespaart je ook veel ruimte in je keuken!
Werking
De pan heeft een tulbandvorm, waar je je beslag in doet. Deze sluit je af met het deksel met ventilatiegaten. Op het fornuis zet je het bodemplaatje
met in het midden een gat. De bodemplaat wordt verwarmd. De warmte stijgt op door het gat in het midden, gaat de pan in en verlaat de pan weer via de
ventilatiegaten. Daardoor wordt de warmte heel gelijkmatig verdeeld, zodat het baksel overal goed gaar wordt.
De pan is geschikt voor alle warmte-bronnen, dus ook inductie en houtkachel.
Materialen
De Wonderpan is verkrijgbaar in RVS en aluminium.
Ik kreeg de vraag of het gebruik van de aluminium wonderpan niet schadelijk is voor de gezondheid omdat aluminium een mogelijke rol zou spelen bij
dementie en Alzheimer? Wetenschappelijke bronnen melden echter dat een belangrijke rol van aluminium hierin zeer onwaarschijnlijk is
(bron). Mocht er toch een mogelijk verband zijn, dan moet je zoveel aluminium
binnen krijgen dat dit in het dagelijks leven niet mogelijk is
(bron).
Wij gebruiken de wonderpan hooguit eens per maand om een taartje te bakken. De kans is veel groter om aluminium binnen te krijgen via deodorant
(aluminium is daarin een belangrijk ingrediënt omdat het de zweetgangen afsluit, zodat de huid minder zweet kan afgeven), eten en drank uit blik,
aluminiumfolie en -verpakkingen, voedingsadditieven (diverse E-nummers bevatten aluminium) en vaccinaties (door aluminiumhydroxide reageert het
immuunsysteem alerter op de aangeboden antigenen).
Een veel gebruikte tip om in de keuken energie te besparen is het gebruik van een hooikist. Je kookt het eten even goed door, zet het in de hooikist,
waarin het eten dan verder kan garen zonder dat je dus nog elektriciteit of gas nodig hebt. Ideaal voor stoofpotjes, zilvervliesrijst, kikkererwten,
bonen en linzen!
Wij hebben echter geen hooikist, omdat ik een kist teveel ruimte in beslag vind nemen. Ik gebruikte een theemuts. Je kan de pan ook in je bed onder het
dekbed plaatsen.
Het probleem bij de theemuts was dat ik er enkel een klein pannetje onder kon plaatsen. En een grotere pan in bed plaatsen leek me niet zo goed idee,
stel dat hij omvalt, kan ik al mijn beddengoed wassen. Dan is er geen energiebesparing meer, maar energieverspilling.
Dus ik was heel blij toen ik de Hooimadam vond. Geschikt voor kleine én grote pannen en
als we hem niet gebruiken, neemt hij (of beter zij) weinig plek in beslag.
De Hooimadam is verkrijgbaar in verschillende formaten en kleuren.
We weken de avond vantevoren kikkererwten of bonen. De volgende ochtend even met vers water spoelen en aan de kook brengen. Als het geheel goed kookt,
gaat de pan in de Hooimadam en 's avonds zijn ze gaar.
De zilvervliesrijst brengen we 's ochtends na het ontbijt even aan de kook, dan in de Hooimadam en voor de middagmaaltijd hebben we heerlijke gare
rijst.
Onze blender werkt zonder elektriciteit, maar wordt met de hand aangedraaid.
Plaatsbesparing
Wat ik een voordeel vind, is dat dit simpele apparaat geen 21 verschillende opties heeft, waardoor er niet allemaal verschillende attributen in je
keukenkastje liggen die je eigenlijk toch nooit gebruikt.
En deze blender is eigenlijk bedoeld voor kamperen, dus het voetstuk past in de kom om zo plaats in je rugzak te besparen. Maar natuurlijk ook in je
keukenkastje. Waardoor er weer meer plaats is voor grootverpakkingen.
Omdat deze kampeer-blender lichtgewicht is, moet je het voetstuk tijdens gebruik wel met de bijgeleverde C-klem vastzetten om zo voldoende kracht uit
te kunnen oefenen.
Snelheden
Hij heeft twee verschillende snelheden. Als je het handvat bovenin plaatst draait hij gemiddeld, maar als je hem onderin plaatst, gaat hij supersnel!
Ik ben echt heel blij met mijn nieuwe blender, weer een elektrisch apparaat minder, minder rommel in mijn keukenkastjes en toch lekker notenmelk zonder
afval te hebben!
In dit filmpje zie je de blender in werking:
Helaas is deze blender niet meer verkrijgbaar.
Goed alternatief is een passe-vite / passeerzeef, werkt ook zonder elektra én is plastic-vrij!
Er zijn ook verschillende andere modellen te koop:
Nog een Multisnijder-model dat ook werkt door aan een touw te trekken.
En een Groentemolen die werkt door aan hendel te draaien.
Nu kunnen we dus weer heerlijke koolsalade eten, zelf kikkererwtenburgers maken en noten fijnhakken voor choco-dadel-cashew-taart. Een fijn
keukenapparaat dat heel handig is, niet veel plek in de keukenkastjes in beslag neemt én geen elektriciteit nodig heeft.
Het stond al zolang op mijn verlanglijstje en nu eindelijk aangeschaft: de KellyKettle!
Dit is een efficiente outdoor fluitketel met een inwendige schoorsteen en zo werkt het:
je vult de ketel met water, je doet wat takjes in de vuurbasis, je zet de ketel op de vuurbasis, je steekt het vuur aan, de warmte en vlammen gaan door
de schoorsteen en als het water kookt, hoor je het fluiten door de groene fluitdop.
Je hebt dus geen gas of elektriciteit nodig oftewel volledig off-grid en fossielvrij!
Het is veel efficienter dan een pan water in het vuur hangen, want het heeft dezelfde werking als een rocket stove, met een paar takjes kun je een liter water koken.
En wist je dat de KellyKettle al 135 jaar bestaat!
Ik ben er zo blij mee:
Geen gas of elektriciteit nodig, volledig off-grid en fossielvrij water koken.
Een van onze kinderen wil constant fikkie stoken, nu kan hij fikkie stokken en tegelijkertijd thee voor mij zetten. Hij vraagt nu constant of
ik nog thee wil ;-)
Datzelfde kind is nogal druk dynamisch en moet dus regelmatig naar buiten.
En hij speelt graag buiten: bomen te klimmen, pijl-en-boog schieten, hutten bouwen, dammetjes maken, rondje fietsen.
Maar nu kan hij, als hij van school komt, ook lekker naar buiten om vuurtje te maken, kan zijn hoofd leegwaaien én hij voelt zich nuttig.
Wij hebben in de tuin zoveel stapels met takken, nu kunnen deze goed gebruikt worden.
Het vuur wordt aangestoken, de pret kan beginnen
Diverse groottes en merken
Er zijn diverse soorten KellyKettles:
- 1,6 liter = Basecamp Kettle
- 1,2 liter = Scout Kettle
- 0,6 liter = Trekker Kettle (ideaal voor hiken)
Ze zijn zowel beschikbaar in rvs als in aluminium (lichtgewicht voor hiken).
Terwijl ik deze blog schreef, zag ik ook een KellyKettle van ander merk, namelijk FeuerKanne, met ook diverse volume-eenheden, deze heb
ik ook opgenomen in mijn webwinkel.
Multifuntioneel: meer dan water koken, ook grill en kookplaat
De Kelly Ketlle is voor meer geschikt dan enkel water koken, want hij wordt geleverd met diverse accessoires zodat je hem voor meer doeleinden kan
gebruiken.
Meegeleverde accessoires: kookpan, rooster, braadpan, pit/steun, afneembaar handvat voor pannen
Met het meegeleverde rooster, kun je de vuurbasis ook als grill gebruiken.
Op de ketel kun je de pit/steun plaatsen waar je dan de meegeleverde pan op zet, zodat je het als kookplaat kan gebruiken.
Op het rooster kun je de pan plaatsen en zo de vuurbasis gebruiken als kookplaat.
De pit/steun kun je trouwens onder vuurbasis plaatsen, zodat je geen brandvlekken op de ondergrond krijgt.
Anecdote: meer buiten zijn en back-to-basics-moment
Ik hoorde een vrouw eens vertellen dat ze de KellyKettle dagelijks gebruikte, zo moest ze dus naar buiten als ze thee, koffie of heet water wilde en
daardoor kwam ze veel meer buiten.
Ook had ze dan telkens een back-to-basics-moment of oer-gevoel, buiten bezig zijn met iets essentieels, in plaats van binnenshuis
klakkeloos de waterkoker aanzetten.
Blij, water koken off-grid en fossielvrij!
Als je ook enthousiast bent geworden over de KellyKettle en hem wilt kopen, zou je dat dan via mijn
webwinkel willen doen? Het kost jou niets extra's en zo ontvangt onze vereniging een percentage, op deze manier steun je de website GreenEvelien.
Alvast bedankt!
Ideale tijd om over onze nieuwe zonne-oven te schrijven!
Onze zonne-oven in werking: bananenbrood met chocolade-stukjes (mmm) in 10 minuten gebakken
Overweging
Ik moet wel bekennen dat ik lang heb getwijfeld over de aanschaf van de zonne-oven:
supertof om direct met zonne-energie (zonder stroom) te koken/bakken = low-tech
we zijn off-grid, dus hebben in de zomer een overschot aan energie, waarom dan extra
"apparaat" of gadget kopen, terwijl we dus al op gratis zonne-energie kunnen koken? (dit geldt ook voor zonnepanelen met net-aansluiting, op de meeste momenten dat je zonne-oven kunt gebruiken, heb je overschot aan stroom)
extra bezit wat we dus qua energie-voorziening niet nodig hebben,
oftewel past niet binnen minimalisme
Maar als eco-madam vind ik het gewoon stoer om een zonne-oven te hebben.
Dus een zonne-oven gekocht, maar dat ging niet zomaar, want je hebt natuurlijk veel verschillende modellen ;-)
Verschillende modellen
Je hebt drie verschillende basis-modellen:
parabool
kist
cilinder
De eerste twee modellen kennen de meeste mensen vaak al wel, het derde model heeft hetzelfde type buis (heat-pipe) dat wordt gebruikt voor een
zonneboiler.
Van deze drie versies heb je ook opbouwbare uitvoeringen:
parabool
met panelen
kist
opvouwbaar & transparant scherm
cilinder
reisversie
En je hebt ook nog combi's:
kist met parabool
cilinder in opvouwbare parabool
hybrid cilinder: werkt op zon, maar ook elektrisch
Er zijn ontelbare uitvoeringen van zonne-ovens, maar je kan ze dus indelen in de bovenstaande categorien.
Zonne-oven perfect alternatief voor bbq
Van de cilinder-versie zijn ook grote en dubbele modellen beschikbaar, een ideaal alternatief
voor de bbq:
duurzamer
gezonder
geen rook = buurvriendelijk
Hoe maken of waar kopen?
In mijn Kennisbank vind je een document hoe je zelf een zonne-oven kunt
bouwen:
Een aankoop via mijn webwinkel kost jou niets extra's en zo ontvangt onze vereniging een percentage, op deze manier kan je blogs gratis blijven
lezen. Alvast bedankt!
Mijn keus
Ik heb gekozen voor een cilinder:
Deze is het meest efficient.
Er wordt zelfs beweerd dat je er in de winter mee kan koken, als de zon maar schijnt.
Dat wilden we als eco-onderzoeks-familie natuurlijk testen ;-)
Dus hebben we hem in de winter toen de zon scheen buiten gezet en het werkt super: na paar minuten waren de rauwe noten heerlijk geroosterd!
Deze is ook het kleinste.
Past binnen mijn minimalisme, want heb niet één, maar al
twee keer keukenkasten uitgebroken, dus bewust niet veel
opbergruimte meer.
Nadeel is dat je er geen hele pan in kan garen, dan kies je beter voor parabool of kist.
Niet veel milieu-impact, wel kinders die fanatiek low-tech koken/bakken
en ik krijg thee met cake!
Ik schreef dus al dat de milieu-impact van de zonne-oven en de KellyKettle niet
super zijn, want het is niet dat we daardoor mega veel gas of elektra uitsparen, maar het is gewoon tof om op een andere manier te koken!
En ik heb het eigenlijk vooral gekocht als duurzaam "speelgoed" voor de kinders ;-)
Onze zoon kan met de KellyKettle lekker vuurtje stoken en tegelijkertijd thee
voor mij zetten.
En zodra de zon schijnt, schieten de kinders de keuken in om beslag te maken om bananenbrood in de zonne-oven te gaan bakken.
Oftewel kinders zijn bezig en ik krijg thee en cake, goed bekeken hè!
Ben helemaal blij, want ik heb een nieuwe wasmethode gevonden!
Zoals jullie al wel weten heb ik een haat-liefde-verhouding met de wasmachine.
In theorie een ideaal apparaat, maar het vreet stroom, slurpt water, wasbeurt duurt lang en je kan de cycli niet zelf bepalen.
Daarom ben ik al meerdere keren op zoek gegaan naar een simpelere methode:
En in Suriname gebruikte ik een semi-automatische wasmachine.
Het apparaat is zo mooi in zijn eenvoud!
Plus duurde een was draaien veel korter dan met een vol-automatische machine.
Terug thuis ook dit apparaat gekocht, maar helaas was het wasresulaat niet optimaal.
Toch blijft het kriebelen om de was simpeler te doen, om zo minder stroomtekort in de
winter te hebben, maar vooral omdat ik een fan ben van eenvoud & low-tech.
Was-emmer-methode
En nu heb ik de was-emmer-methode gevonden!
Er zijn veel verschillende versies van deze methode.
2 emmers:
2 emmers met manuele centrifuge:
1 emmer met deksel:
1 emmer zonder deksel:
Mijn methode
Ik heb diverse methoden geprobeerd en getest, uiteindelijk werkt deze voor mij het beste:
(Verkrijgbaar in mijn Webwinkel, zo steun je
onze vereniging)
Wassen
In een (intacte) emmer doe ik het wasgoed, verwarmd regenwater, zelfgemaakt wasmiddel en
ik ga stampen.
Ik zet dus niet een gaten-emmer in een intacte emmer, zoals in de eerste twee filmpjes. Omdat je daardoor een laag water hebt onder de
gaten-emmer die eigenlijk nergens voor dient en dat vind ik waterverspilling. Ik gebruik dus geen gaten-emmer.
Ik gebruik geen deksel op de emmer, ik plons met de ontstopper gewoon in de open emmer, zo raak ik het wasgoed niet enkel in het midden, maar
kan ik het ook aan de randen goed onderdompelen, zo is er meer beweging en dus beter wasresultaat.
Ook kan ik daardoor het was-proces zien.
Daardoor komen er wel spetters buiten de emmer, maar dat vind ik geen probleem.
Tussentijdse centrifuge-beurt
Tussen het wassen en het spoelen, wil ik het wasgoed even centrifugeren, zodat het vieze waswater er zoveel mogelijk uit gaat, waardoor het
spoelwater niet gelijk troebel wordt van het nog aanwezige vieze waswater in het wasgoed.
Om helemaal elektraloos te wassen, kan je de was in de gaten-emmer doen en deze met de intacte emmer aandrukken, om zo het water eruit te
persen (zoals in filmpje).
We hebben dit geprobeerd, maar ik vond dit niet goed werken.
Als je in een warm land woont en de was buiten kunt ophangen, is dat een prima methode. Hier in de Ardennen, waar het vaak grijs, nat en koud
weer is, hangt de was de meeste tijd van het jaar binnen te drogen. En dus wil ik dat die zo droog mogelijk is, voordat ik hem ophang om zo
minder vocht in huis te hebben.
Dus ik gebruik het centrifuge-programma van mijn wasmachine. Voor tussentijdse centrifuge-beurt doe ik niet het hele centrifuge-programma van
13 minuten hoor, enkel een paar minuutjes zodat het meeste vieze waswater eruit gezwierd is.
Onze methode is dus niet helemaal elektraloos, maar een gezond binnenhuisklimaat vind ik belangrijker.
Spoelen
Nogmaals proces nummer 2, maar dan zonder wasmiddel en met koud regenwater om het wasgoed te spoelen. Daarna weer paar minuutjes
centrifugeren.
Ik herhaal dit totdat het spoelwater helder en de was dus schoon is.
Laatste centrifuge-beurt
Nu doe ik wel het volledige centrifuge-programma van 13 minuten, zodat de was zo droog mogelijk wordt voordat ik hem ophang.
Gaten-emmer niet nodig, wel raad ik 2 emmers aan
Een gaten-emmer hebben wij dus niet nodig.
We gebruiken de tweede emmer met een deksel om onder de (intacte) was-emmer te zetten, zodat we minder hoeven te bukken.
Dus ik zou je aanraden om twee emmers te kopen voor een ergnomische werkhouding.
Je kan het natuurlijk ook op een tafeltje of stoel zetten, maar het wordt wel een natte boel.
En als je weinig plek hebt, kun je ze na het wassen weer in elkaar zetten zodat het minder ruimte in beslag neemt.
Centrifuge-apparaat
Wil je gebruik maken van de was-emmer-methode, maar ook je was optimaal centrifugeren, zodat je minder vocht in huis hebt als je de was binnenshuis
droogt?
Dan kun je opteren voor een centrifuge-apparaat:
Deze hebben een toerental van 2800 en centrifugeren dus veel beter was het centrifuge-programma van een vol-automatische wasmachine met
slechts 1600 toeren.
Tevens zijn ze kleiner dan een wasmachine.
En ze zijn veel goedkoper, ongeveer € 200.
Ik bedoel niet een droger, dat zijn energieslurpers die niet passen binnen een eco-lifestyle.
Waarom off-grid wasmachine beter dan normale wasmachine?
Energie-, water- en tijd-besparing
In een wasmachine hangt de trommel in een bassin en er gaat al een flinke hoeveelheid water in het bassin voordat het water in de trommel komt te
staan. Al dat overtollige water moet opgewarmd worden en dat kost dus zoveel stroom én tijd.
Met de emmer-methode heb je veel minder water-, energie- en tijd-verspilling, omdat het wasgoed direct in het water zit, zonder eerst daaronder een
bassin te vullen.
Zelf cycli bepalen en zicht op wasproces
Ik wil graag zelf bepalen hoeveel wasbeurten en spoelbeurten er in het wasproces zitten en ook hoe lang dat die cycli duren.
Want bij de twee automatische spoelbeurten die in het programma van mijn wasmachine zitten, wordt het water al na amper 4 minuten weg gepompt. Zonde!
Dat mag gerust wat langer duren om de zeepresten en het vieze waswater er goed uit te spoelen.
Dus na de wasbeurt als dat apparaat begint met de twee automatische spoelbeurten, zet ik hem stop en doe dan twee maal het aparte spoel-programma,
omdat deze langer duurt en dus beter schoonmaakt.
Met de was-emmer-methode zie ik tenminste ook het was-proces.
Dus als het waswater erg vies is, doe ik twee wasbeurten in plaats van één.
Als het slechts om kledingstukken gaat waar een zweetluchtje aan zit, doe ik een kort wasje in plaats van een uitgebreide wasbeurt.
Of als na twee spoelbeurten het water nog niet helder is, doe ik een extra spoelbeurt.
Blijkbaar zijn er nu ook al wasmachines op de markt met een vuilsensor…(tsjongejonge)…
Die poespas heb ik niet nodig, mijn ogen zijn mijn vuilsensor!
Het frustreert me dat die machine bepaalt hoeveel wasbeurten en spoelbeurten er in een programma zitten en ook hoe lang dat die cycli duren. Ik wil
dat liever zelf bepalen aan de hand van mijn was.
Ik snap dat veel mensen het wel handig vinden dat het automatisch gaat, maar ik dus niet 😉
Ruimte besparing
De was-emmer-methode neemt veel minder ruimte in beslag dan een wasmachine.
Voor de echte minimalisten, zoals tiny-house-bewoners en mensen die rondreizen met een mobilhome/camper/van, je kan zelfs een
opvouwbare emmer kopen.
Geld beparing
De was-emmer-methode kost bijna niks!
Enkel paar tientjes voor de emmers en ontstopper. Terwijl een normale wasmachine al gauw tussen € 500 en € 1500 kost.
Financiele winst van de energiebesparing.
Je hoeft niet meer naar de fitness en bespaart dus op een sport-abonnement.
Off-grid wasmachines: emmer-methode beter dan sla-centrifuge
Je ziet veel off-grid-wasmachines die een soort vergrote slacentrifuges zijn. En die zijn prima voor occasioneel gebruik op een camping. Maar ze
wassen niet goed schoon, omdat ze een verticale as hebben en dat maakt minder goed schoon dan een wasmachine met een horizontale as (de precieuze
uitleg daarover lees je in deze blog).
Deze emmer-methode is dus effectiever omdat de ontstopper de was laat plonzen en dat geeft een beter wasresultaat dan zwieren.
Was-emmer-methode beter dan handwas
Ik vind deze was-emmer-methode beter dan met de hand wassen:
Je hoeft niet met je handen in het water.
Met de onstopper kun je veel meer kracht zetten, zo creër je meer turbulentie/plonzen, waardoor de was veel schoner wordt.
Opmerking energie-verbruik wassen
Wel wil ik vermelden dat 80% van de energie van een wasbeurt zit in het verwarmen van het water!
En dat doe je bij deze methode via een externe bron: cv-ketel, (zonne)boiler, zak van een zonnedouche
of zoals bij ons met een pan met uiteraard regenwater op gaskookplaat in de winter (als we weinig stroom hebben) of op inductiekookplaat in de zomer
(als we voldoende stroom hebben).
Dus het is tof om energie te besparen door het stampen/plonsen manueel te doen, maar dat is dus niet de energie-kostenpost van een wasbeurt.
Dé tip voor minder wasgoed
Daarom is het milieuvriendelijkste om zo min mogelijk te wassen.
Dus ik probeer de hoeveelheid was te beperken en daarvoor heb ik dé ultieme tip!
Wij hebben in onze kasten twee categorien kleding: nette kleding en thuis-kleding.
Naar school, werk of als we weggaan, dragen we nette kleding. Maar zodra we thuis komen, kleden we ons om en dragen we thuis-kleding. Zo blijft de
nette kleding schoon en hoef ik veel minder te wassen. De thuis-kleding gooi ik pas in de was als die stijf staat van de modder of onder de vlekken
zit.
Zo kunnen de kinderen lekker ravotten zonder te moeten oppassen voor hun kleding.
Dit scheelt zoveel was, zalig, bespaart energie, water en vooral mijn tijd!
Ons gebruik van was-emmer-methode
Ik gebruik deze was-emmer-methode:
Om vieze was voor te weken en te spoelen voordat ik hem écht was in de wasmachine.
Denk hierbij aan modderbroeken, vieze sokken, vaatdoeken en dweilen.
Voor het wassen van mijn wasbaar maandverband en maandverband-onderbroeken.
Vind dat hygienischer zodat de bloedresten niet bij het andere wasgoed komen.
Om een handwas te doen met kleding die afgeeft qua kleuren.
Als we in de winter weinig stroom hebben, om zo toch de noodzakelijke was te
kunnen doen.
Deze was-emmer-methode zal mijn wasmachine (nog) niet helemaal vervangen, daar hebben we met ons gezin van 5 personen helaas te veel was voor.
Maar het vermindert wel het aantal wasbeurten van onze wasmachine. En dus ook ons energie- en watervebruik!
Voor een 1- of 2-persoonshuishouden dat graag low-tech de was doet, zou dit een prima alternatief voor de wasmachine kunnen zijn.
Ik ben vooral blij dat ik na jaren onderzoeken, testen, foute exemplaren te hebben gekocht, slechte wasresultaten en teleurstellingen, nu ein-de-lijk
een off-grid wasmethode heb gevonden die goed werkt én de was echt schoont krijgt.
We kunnen ook rigoreus kiezen voor een wasmachine geheel zonder elektriciteit.
Bij deze versies moet je wel zelf extern het water verwarmen en toevoegen.
Er zijn verschillende versies beschikbaar.
1. Wasmachines met voetpedaal
Twister
De Twister wordt aangedreven door een voetpedaal.
Met de Twister kun je zowel wassen, spoelen als centrifugeren.
De capaciteit van de wastrommel is 4 liter en de capaciteit van de wasemmer is 13 liter.
model wel verkrijgbaar
Twister niet verkrijgbaar
Update 2023:
De Twister is niet meer verkrijgbaar, maar een soortgelijk model kun je
hier bestellen.
Gira Dora
De GiraDora wordt ook door een voetpedaal aangedreven.
Update 2023:
De GiraDora is niet meer verkrijgbaar.
Drumi
De Drumi wordt ook door een voetpedaal aangedreven, maar bij dit model heb je een horizontale draai-as, waarbij de was dus niet gezwierd maar geplonst
wordt.
Met de Drumi kun je zowel wassen, spoelen als centrifugeren.
De capaciteit van de wastrommel 2 kg wasgoed.
Update 2023:
De Drumi is niet meer verkrijgbaar.
2. Wasmachines met hendel (aandrijving door armkracht)
WonderWash
Wij hebben een WonderWash gehad, dat is een mini-wasmachine die met de hand wordt aangedraaid. Doordat het vat vacuum wordt afgesloten en door het
warme water ontstaat er een hoge druk in het vat waardoor het wasmiddel beter in de vezels doordringt en dus reinigt.
Maar vonden deze WonderWash niet super. Na een paar keer brak de hendel af. Dat kan gebeuren, dachten we en omdat zo graag wilden dat de WonderWash
wél werkte, hebben we toen een nieuw exemplaar gekocht. Maar we durfden niet veel kracht meer op de hendel te zetten, bang dat hij weer af zou
breken.
Tevens heeft de WonderWash geen centrifugeer-functie, dus moesten we na het wassen, de natte was toch nog in onze elektrische wasmachine doen om het
daarin te kunnen centrifugeren.
Ook kon er niet veel wasgoed in de WonderWash, voor een student of eenpersoons-huishouden dus wel geschikt, maar niet voor een huishouden met drie
kinderen met ook nog eens wasbare luiers.
Laundry Pot
De Laundry Pot is eigenlijk gewoon een vergrote sla-centrifuge.
Je doet je wasgoed, wasmiddel, warm water er in en draait aan de hendel.
Met de Laundry Pot kun je wassen, spoelen en centrifugeren.
Het voordeel van de Laundry Pot boven de WonderWash is dat deze de hendel bovenop heeft in plaats van aan de zijkant, waardoor deze dus minder snel
afbreekt.
Laundry Pot niet verkrijgbaar
model wel verkrijgbaar
Update 2023:
De Laundry Pot is niet meer verkrijgbaar, maar een soortgelijk model kun je hier bestellen.
James Hand Washer
De WonderWash en de Laundry Pot zijn beide van kunststof en niet van groot formaat. Er is ook een wasmachine van roestvrijstaal én groot formaat
die met een hendel wordt aangedreven. Hij wordt de James Hand Washer of ook wel Lehman's Hand Washer (naar de winkel waar hij verkocht wordt) genoemd.
Nadelen van dit model zijn het prijskaartje én enkel verkrijgbaar binnen de Verenigde Staten.
3. Wasmachines op fietskracht
Er zijn ook wasmachines die met een fiets aangedreven kunnen worden.
Je kan ook je wasmachine ombouwen tot fiets-wasmachine, hier handige instructie-pagina.
Nadeel van de fiets-wasmachine is dat het zoveel plek in beslag neemt.
Het zal toch droog moeten staan, dus je hebt een grote schuur nodig.
Off-grid wasmachine aangeschaft?
De WonderWash hadden we zoals al beschreven slechte ervaringen mee. De LaundryPot en Twister zijn te klein. Voor een kleine was als je zonder ondergoed
zit gaat dat prima, maar niet voor kilo's wasgoed per week.
De GiraDora zou wel kunnen, want die is veel groter, maar helaas niet hier verkrijgbaar. Ditzelfde geldt voor de James Hand washer.
Toen ik voor mijn ethno-botanisch onderzoek in Suriname was, wasten we met een semi-automatische wasmachine waar we via een slang koud water in deden,
hoewel "koud water" daar natuurlijk altijd al wel een temperatuur van 30°C had. Dat was een wasmachine die we van boven laadden en uit twee
rommels bestond, één voor het wassen en één voor het centrifugeren.
Het viel me op dat een wasbeurt daar zoveel korter duurde dan een wasprogramma met onze huidige volautomatische wasmachine.
Het is dus ook een optie om zelf verwarmd (regenwater)water aan een semi-automatische wasmachine toe te voegen en enkel elektriciteit te gebruiken voor
het draaien van de trommels. Dat scheelt 80% van je elektriciteitsverbruik, want 4/5 van de energie van een wasmachine wordt gebruikt om het water op
te warmen!
Onze aanschaf van semi-automatische wasmachine
We hebben van bovenstaande afbeelding, de derde semi-automatische wasmachine gekocht.
In Suriname gebruikte ik een semi-automatische wasmachine van het merk LG. Ik heb lang gezocht, maar kon die helaas nergens in Europa of in de VS
vinden, enkel in India.
Hier zijn enkel kleinere semi-automatische modellen te koop voor de doelgroepen studenten, appartementbewoners met weinig plaats en kampeerders. Maar
als je de reviews van deze modellen leest, blijkt dat ze ook zeer vaak toegepast worden in gezinnen.
Capaciteit
Ons oude wasmachine heeft een capaciteit van 5 kg. Dit apparaat heeft een capaciteit van 4,5 kg.
De nieuwe volautomatische apparaten hebben tegenwoordig allemaal een capaciteit van 7 à 8 kg. Maar wij hebben helemaal geen behoefte aan een
grotere capaciteit dan we nu hebben. Want we willen onze wasbare luiers vaak wassen, niet dat die een halve week in de luieremmer moeten wachten tot we
eindelijk een volle was hebben.
Dit geldt niet enkel voor luiers, maar ook voor kleding. Met een grotere wasmachine, moet je langer wachten tot de wasmand vol is, wat dus betekent dat
je meer kleding moet hebben. Wat wij niet willen, want we willen van alles juist minder in plaats van meer hebben!
Goedkoper
Een semi-automatische wasmachine is veel goedkoper in aanschaf dan een volautomaat. We hebben voor ons model inclusief internationale verzendkosten nog
geen €100 betaald. Terwijl een nieuw volautomatisch model €700 kost.
Simpeler apparaat
We hebben ons ter vergelijking ook even georiënteerd op een volautomatisch wasmachine, maar wat een overload aan modellen heb je dan! En al die
technische specificaties, ieder merk heeft weer zijn eigen vernuftjes. En ik wil dat dan ook allemaal begrijpen en met elkaar kunnen vergelijken, maar
door al die verscheidenheid zie je door de bomen het bos niet meer.
En ik heb geen tientallen verschillende wasprogramma's nodig, maar slechts twee, één voor 30° en één voor 60°.
Ik vind dus al die extra opties die gepresenteerd worden als een voordeel, helemaal niet een pluspunt. Moet je nog gaan kiezen welke wasprogramma je
gaat nemen: energiebesparend, supereco met koud water, vlekken, anti-allergie, verkort, superkort van 20 minuten, etc.
Ook wil ik niet kiezen tussen een ronde of druppelvormige wastrommel. Of wel of geen aanwezigheid van een lampje in de trommel... Ja, je kan het
tegenwoordig zo gek niet bedenken!
Tevens is het besturingssysteem het meest kwetsbare onderdeel van een wasmachine. Een wasmachine gaat niet kapot omdat de wastrommel uit elkaar valt,
maar omdat er vaak een technisch probleem optreedt. Dus hoe minder technische vernuftjes, hoe minder kans op storingen en dus een langere levensduur.
Nadelen:
- water eerst extern opwarmen
- je bent wel actief een half uurtje met het wassen bezig, we vinden dit trouwens niet echt een nadeel, want liever een half uurtje werk, dan een
apparaat wat paar uur energie vreet.
Semi-automatisch: slecht wasresultaat
We hebben ons semi-automatische wasmachine twee weken geprobeerd, maar de was kwam er niet geheel schoon uit. We baalden er flink van.
Uiteraard wilde ik weten waarom dit wasmachine minder goed waste dan een normaal wasmachine?
Een semi-automatische wasmachine is een bovenlader, want je laadt hem langs de bovenkant.
In de categorie bovenladers heb je wasmachines met een verticale as en met een horizontale as.
De bovenlader wasmachines met een verticale as zien er uit zoals ondersttande afbeelding.
De bovenlader wasmachines met een horizontale as hebben de wastrommel op dezelfde wijze als een normale (volautomatische) wasmachine.
Een semi-automatische wasmachine is dus een bovenlader met de verticale wastrommel. En dit werkt minder goed dan een horizontale wastrommel. Want in
een horizontale trommel wordt het wasgoed "opgetild" tot 3/4 van de hoogte van de trommel en vervolgens valt het wasgoed weer naar beneden. En precies
dat proces is wat je was schoonmaakt. Dat is dus ook de reden dat een overvolle trommel niet goed schoon wast, het wasgoed maakt dan geen goede "plons"
terug in het water waardoor het vuil niet goed losgeslagen wordt.
Met een verticale wastrommel kun je je was wel goed schoon krijgen als je in verhouding veel meer zeep gebruikt. Maar ja, dat is natuurlijk niet
milieuvriendelijk!
We hebben overigens geen spijt van onze aankoop van de semi-automatische wasmachine.
Ik wilde dat altijd nog eens testen. En dat hebben we nu dus gedaan en zijn we weer een ervaring en kennis rijker.
Anders zou ik me telkens blijven afvragen of een simpeler wasmachine net zo goed werkt.
In de zomermaanden hebben we gratis warm water waarmee we onszelf wassen en ook de afwas doen. Maar we hebben geen zonneboiler. Hoe doen we dat dan?
Met de zonnedouche! Door deze naam lijkt hij misschien enkel geschikt om water op te warmen om mee te douchen. Maar dit gratis opgewarmde water is uiteraard ook geschikt om de afwas mee te doen.
Het principe van een zonnedouche is heel simpel:
Het is een zwarte zak die je vult met water, in de zon legt en het water wordt warm.
Bij ons ligt de zonnedouche daarom iedere zonnige dag voluit in de zon.
Wij vullen de zonnedouche uiteraard met regenwater om zo leidingwater te besparen.
Gas- en elektrabesparing
Door de zonnedouche kun je op zonnige dagen je cv-ketel of je elektrische boiler zelfs geheel uitzetten. Dit bespaart enorm veel gas of elektriciteit!
Geen zonneboiler
We krijgen vaak de vraag waarom we geen zonneboiler hebben?
Omdat we ons niet douchen, maar wassen aan de wastafel en daardoor geen tientallen liters warm water nodig hebben.
Tevens heeft een zonneboiler elektrische aansturing nodig en de aanschaf en installatie kost veel geld. Terwijl een zonnedouche zonder elektriciteit werkt en slechts eenmalig €10.- kost.
Dus waarom moeilijk doen als het makkelijk kan?
Een absolute vereiste voor ons is om de wasmachine te voorzien van regenwater. Onze wasmachine werd voorzien van regenwater uit de regenwaterput maar
dit werd opgepompt met een hydrofoor (pomp).
Deze hydrofoor verbruikt ontzettend veel elektra en ik vroeg me telkens af:
Weegt de milieuwinst door regenwater ipv leidingwater te gebruiken op
tegen de extra elektriciteit die de hydrofoor verbruikt?
Dus we hebben de elektrische hydrofoor in de garage nu vervangen door een handpomp.
Deze handpomp met regenwater uit de put heeft drie voordelen:
We hebben ook wel regentonnen en een bovengrondse tank in de tuin staan, maar dat water is
minder helder dan uit de put.
Plus bevriest het water in de put in de (hardere) winters niet en dat in de regentonnen/tank wel. Dus door die
handpomp hebben we zelfs in de winter beschikking over regenwater.
Ook hoeven we op deze manier nooit in de kou, regen, sneeuw of in het donker naar buiten om regenwater te tappen!
We vullen onze wasmachine nu dus handmatig met regenwater.
Hierbij de volgende twee opmerkingen:
Het regenwater in het wasmiddelbakje vullen we met een gieter zonder de sproeikop, zodat
we het regenwater zonder morsen in het wasmiddelbakje kunnen doen.
Je moet tijdens de wasbeurt dus gieters met regenwater paraat hebben staan. Als je niet op tijd water bijvult, stopt de wasmachine wel, maar
dat betekent dat de wasbeurt dan wel nog langer duurt. Na een paar keer weet je wanneer de wasmachine tijdens het wasproces weer om water
vraagt en dan kun je er op tijd bij zijn om te vullen.
Je kan met deze methode de wasmachine dus niet meer aanzetten, vertrekken en thuis komen terwijl de was ondertussen gedaan is.
Er zijn vele mogelijkheden om je huis te verwarmen.
De voor- en nadelen van al deze mogelijkheden staan op deze pagina verder uitgelegd.
Wij hebben bewust gekozen voor een kachel met een zo hoog mogelijk rendement en uiteraard lowtech. Dus geen high-technologische innovatie van een
warmtepomp.
De keuze en realisatie van onze kachel kun je hier verder bekijken.
Sommige elektrische apparaten heb ik niet enkel verwijderd uit huis vanwege energiebesparing, maar ook om tal van andere redenen.
Zoals de stofzuiger, dit apparaat is eigenlijk een vanzelfsprekendheid in ieder huishouden en dat was bij ons dus ook zo, was.....
Onhandig en zwaar apparaat
Maar het gesjouw met dat onding, verschrikkelijk! En dan vooral trap op met dat zwaar geval en natuurlijk de super onhandige stofzuigerslang die altijd
achter de trapleunig blijft hangen.
Eenmaal boven, stekker in stopcontact, zuigen, stekker uit stopcontact, volgende kamer, stekker in stopcontact, zuigen, stekker uit stopcontact om
vervolgens weer met dat rotding plus niet-meewerkende stofzuigerslang de trap af te gaan.
Herrie
De herrie die dat apparaat produceert, het lijkt wel of er een helikopter in je huis opstijgt!
Opbergruimte
Ook de opbergruimte die de stofzuiger inneemt is niet gering. En dan vooral weer die geweldige, bijbehorende stofzuigerslang die altijd omvalt of je
moet er weer een speciale stofzuigerslang-houder voor bevestigen.
Duur in aankoop én gebruik
De aankoop van een stofzuiger is niet goedkoop en na de aankoop van het apparaat moet je ook nog af en toe stofzuigerzakken kopen die behoorlijk aan de
prijs zijn.
En altijd als je net een nieuw pak stofzuigerzakken hebt gekocht, gaat je stofzuiger kapot. Deze is niet meer te repareren, want de reparatiekosten
zijn duurder dan een nieuwe stofzuiger te kopen. Dus wordt er een nieuwe stofzuiger gekocht waar uiteraard je vorige stofzuigerzakken niet in passen.
Stank
Daarnaast verspreidt de stofzuiger tijdens actieve inspanningen een heerlijke muffe geur in huis.
Oplossing: bezem
Dit kan toch anders dacht ik bij mezelf? Hoe deden onze voorouders het? Met een bezem, dat is gemakkelijker, stiller, minder opbergruimte, goedkoper, stinkt niet én het verbruikt geen elektriciteit. Waarom zijn
we eigenlijk überhaupt een stofzuiger gaan gebruiken vroeg ik me destijds af?
En dus gebruiken wij nu al jaren geen stofzuiger meer en zijn we gelukkig met onze bezem en dweil.
Soms zijn de oplossingen zo simpel!
In onderstaand radio-interview breng ik de stofzuiger gewoonte ter sprake:
Lekker zomers weertje, heerlijk buiten in de tuin aan het genieten…..en dan begint de buurman het gras te maaien, einde rust. Ik vlucht naar binnen, sluit ramen en deuren omdat ik niet tegen die herrie kan.
Als achttienjarige heb ik een keer het volgende geschreven:
“Genietend van de stilte staar ik vooruit,
stilte dat is toch het mooiste geluid.”
En ligt dat aan mij of beginnen die grasmaaiers tegenwoordig steeds meer herrie te maken? Vroeger had je simpele duw-grasmaaiers met een snoer, tegenwoordig rijden er complete mini-tractoren op het groene veld.
Daarom een pleidooi om je gras niet meer te maaien en de bijbehorende 10 voordelen!
Gazon is onnatuurlijk
Grasmaaiers zijn nog eens nutteloos ook, het gras groeit toch weer aan. Ik snap dan ook niet waarom mensen hier tijd aan besteden? Het is enkel omdat het de gewoonte is om een strak gazonnetje te hebben.
Want een gazon is helemaal niet natuurlijk. Gras zie je in de natuur enkel in pionier-ecosystemen, bijvoorbeeld na een brand.
Maar naarmate het ecosysteem evolueert naar een evenwichtiger ecosysteem zal het gras verdwijnen. Om een gazon te behouden dien je dus telkens in te grijpen en te belemmeren dat het ecosysteem zich verder ontwikkelt. Dat is dus wat je doet met grasmaaien (voordeel 1).
Een natuurlijke tuin bevat dan ook geen groot groen gazon, maar planten die van nature in dat habitat (afhankelijk van grondsoort en zon/schaduw) voorkomen.
Een dergelijke tuin vraagt ook veel minder onderhoud (2) omdat je niet tegenwerkt maar samenwerkt met de natuur.
Niet maaien: meer bloemen, meer biodiversiteit, meer kleuren
Wij maaien ons gras niet waardoor bloemen de kans krijgen om te groeien (3). Het vergroot de biodiversiteit (4) en er ontstaat een vrolijk palet van kleuren (5). Onze kindjes vinden het leuk om bloemetjes te plukken (6) en de kat vindt het heerlijk om door het gras te sluipen (7).
Zeisen
Eens in de zoveel tijd maaien wij de paden dan met een zeis, zodat deze bewandelbaar blijven. Dit scheelt ons tijd (nogmaals 2), elektriciteit (8) en vooral herrie (9).
Premie voor niet-maaien
Gelukkig zien ook lokale overheden in dat het niet-maaien van gras de biodiversiteit verhoogt en wordt er zelfs een premie voor gegeven (10).
Ik wens je een soortenrijke, kleurige en vooral stille zomer toe!
Op deze pagina word je met een link verwezen naar een webwinkel die dit product of boek verkoopt. En daarbij krijgt onze vereniging een percentage van de opbrengst, zonder dat het jou extra geld kost. Op deze manier steun je de vereniging Green Evelien. Bedankt!
Ben je tevreden over een product uit mijn webwinkel en wil je dit vaker kopen?
Zou je dit dan telkens via mijn webwinkel willen doen? Zo blijf je ons steunen.
Staat jouw gewenste artikel of boek er niet tussen? Werkt een link niet meer?
Merci om dit door te geven: adverteren [at] greenevelien [punt] com
